De­mo­cra­tie in ver­val door Vla­di­mir Bre­zj­nev a.k.a. Le­o­n­id Poe­tin

Het is een wat tries­te aan­te­ke­ning, ze­ker voor Alek­sej Na­val­ny, de Rus­si­sche op­po­si­tie­lei­der die gis­te­ren werd ver­oor­deeld tot 5 jaar ge­van­ge­nis­straf. Maar ik kan he­laas niet an­ders dan con­sta­te­ren dat Rus­land echt weer te­rug gaat naar de tij­den van wel­eer.

Vroe­ger was al­les vrij over­zich­te­lijk. Er was een Sov­jet-Unie met daar­in hoofd­re­pu­bliek Rus­land, de spin in het au­to­cra­ti­sche Sta­lin-geörien­teer­de rijk. Rus­land dic­teer­de ei­gen­lijk al­les wat er aan de oost­kant van het IJ­ze­ren Gor­dijn wel of niet door de po­li­tie­ke beu­gel kon. En dat was over het al­ge­meen niet veel. Het Oost­blok was een ge­van­ge­nis van een enor­me om­vang en per­soon­lij­ke vrij­heid was iets wat voor de on­ge­luk­ki­gen die bin­nen haar mu­ren het le­vens­licht za­gen, nooit een op­tie zou zijn.

Toen de muur viel is het Oost­blok lang­zaam maar ze­ker ver­an­derd in een over­we­gend min of meer de­mo­cra­ti­sche zo­ne, met uit­zon­de­ring van een paar per­sis­ten­te sta­ten waar het nog steeds een dic­ta­tor is die de dienst uit­maakt. Wit-Rus­land is daar­van het bes­te voor­beeld. Haar des­poot, Aleks­an­dr Loe­kas­jen­ko, doet ook geen en­ke­len moei­te om te ver­hul­len dat hij aan de macht wil blij­ven tot­dat hij er­bij neer­valt. Dat is in Rus­land zelf wel an­ders.

In Rus­land wordt er naar het zich laat aan­zien toch nog ge­pro­beerd om een de­mo­cra­ti­sche in­druk te wek­ken, waar­schijn­lijk om in­ter­na­ti­o­naal niet al te­veel een plee­fi­guur te slaan. Maar we we­ten al­le­maal hoe nep dat is. Een pre­si­dent en pre­mier die naar het hen lief is van plaats ver­wis­se­len, is al een aar­di­ge in­kijk. De ge­za­men­lij­ke ter­mijn waar­in de­ze twee man­nen in Mos­kou aan de macht kun­nen blij­ven is voor zo­ver ik weet on­be­perkt. Het is een stoe­len­dans tus­sen pre­si­dent en pre­mier die voor­al cos­me­tisch be­doeld is. Ik kan me niet voor­stel­len dat de heer Poe­tin in Rus­land ooit er­gens an­ders zal staan dan aan de ab­so­lu­te top. Het maakt daar­bij niet uit of hij­zelf of zijn si­de­kick Dmi­tri Med­ve­dev for­meel pre­si­dent is.

Gis­te­ren dus een nieuw diep­te­punt in de na­maak-rechts­staat die Rus­land on­der­tus­sen is. Er is op­nieuw een op­po­si­tie­lei­der ver­oor­deeld tot een lan­ge ge­van­ge­nis­straf na­dat er een schijn­baar steek­hou­den­de straf­zaak te­gen hem werd ge­fa­bri­ceerd. En zo zien we hoe de geest van Jo­seph Sta­lin en Le­o­n­id Bre­zj­nev weer door de Rus­si­sche ge­rechts­ho­ven waart. De eni­ge plek waar de bur­ger zijn recht zou kun­nen ha­len is op­nieuw ver­wor­den tot een in­stru­ment van de dic­ta­tuur, zo­als het vroe­ger ook was toen de muur nog stond. De schijn­pro­ces­sen, waar­mee Sta­lin be­roemd werd en hij zijn do­de­lij­ke zui­ve­rin­gen door­voer­de, zijn weer te­rug van weg­ge­weest. De ge­rechts­ho­ven zijn weer als van­ouds de po­li­tie­ke in­stru­men­ten die ze on­der het po­lit­bu­reau wa­ren.

De de­mo­cra­tie is in ver­val, maar niet al­leen in Rus­land. Een paar da­gen ge­le­den wist oud-pre­si­dent van de V.S. Jim­my Car­ter ook al te mel­den dat de V.S. op dit mo­ment geen func­ti­o­ne­ren­de de­mo­cra­tie heeft, om­dat er geen en­ke­le rem zit op par­ti­cu­lie­re fi­nan­cie­ring van po­li­tie­ke cam­pag­nes. Wie in de V.S. het mees­te geld heeft krijgt het mees­te voor el­kaar. In Rus­land zien we een te­rug­keer van de tra­di­ti­o­ne­le au­to­cra­tie maar ook een land als Ita­lië bij­voor­beeld, is kop­lo­per in het rin­ge­lo­ren van een on­af­han­ke­lij­ke pers. Waar gaat dat heen? vraag ik mij wel eens af. De bottom li­ne is: ner­gens. De we­reld van nu is on­ge­veer zo­als hij al­tijd is ge­weest, met hier en daar een mar­gi­na­le stap in de rich­ting van meer vrij­heid en rech­ten voor bur­gers van sta­ten die no­toir on­de­mo­cra­tisch zijn. En dat gaat vol­gens mij ook nooit ver­an­de­ren.

Ik kijk rich­ting het Mid­den-Oos­ten, Azië en Noord-Afri­ka en moet toch con­clu­de­ren dat de­mo­cra­tie zo­als wij dat hier ken­nen een bij­zon­der­heid is. En in te­gen­stel­ling tot wat veel na­ïe­ve po­li­ti­ci schij­nen te den­ken, is het geen ex­port-rijp pro­duct. Ik denk wel eens dat de plek­ken die ik hier noem ge­woon niet ge­schikt zijn voor een ef­fec­tief volks-be­stuur. Het zit de men­sen naar het schijnt niet in het bloed en het lijkt in geen ge­val in de cul­tu­ren te zit­ten. Het is een leu­ke om een an­de­re keer te over­we­gen: hoe ver­plicht is de­mo­cra­tie ei­gen­lijk? Niet ie­der­een lijkt het te wil­len, zelfs niet de men­sen die ge­re­geerd wor­den.