Gaan als een Chi­nees…

We moe­ten die Chi­ne­zen in de ga­ten hou­den. Al­thans, in over­drach­te­lij­ke zin dan. In let­ter­lij­ke zin doen ze het zelf na­me­lijk al erg goed be­grijp ik uit de Volks­krant van van­daag. Het ho­ge Bra­ve­Ne­w­World-ge­hal­te van dat land was me al eer­der op­ge­val­len maar ken­ne­lijk is er nu een “event” aan de gang dat de alarm­bel­len nog har­der laat rin­ke­len.

Dat event is een soort huis­houd­beurs voor sur­veil­lan­ce-tech­niek waar ie­de­re des­poot zijn vin­gers bij af zou lik­ken. Daar wor­den Big­Da­ta, snaz­zy gad­gets, ster­ke KI en de bur­ger­lij­ke ge­wil­lig­heid om te wor­den ge­mo­ni­t­ord op een ge­lik­te ma­nier ge­com­bi­neerd.  Het gaat over de We­reld­in­tel­li­gen­tie-con­fe­ren­tie in Ti­an­jin, waar het cre­me de la cre­me van de op­spo­rings­we­reld laat zien wat zij in haar mars heeft. En dat is veel; heel erg veel.

Ie­der­een van mijn ge­ne­ra­tie kent de film “Mi­no­ri­ty Re­port”  (2002) met Sci­en­to­lo­gy-sneu­zel Tom Crui­se. Daar­in is een su­per-in­tel­li­gen­te en­ti­teit in staat om mis­da­den voor­af te voor­spel­len en vi­su­eel te ma­ken, waar­door po­ten­ti­ë­le mis­da­di­gers kun­nen wor­den op­ge­pakt, be­recht en ge­straft voor­dat ze wer­ke­lijk tot ac­tie over­gaan. Het gaat in de film uit­ein­de­lijk mis (na­tuur­lijk) om­dat de hoofd­per­soon himself – een hand­ha­ver van de wet – het on­der­werp van een der­ge­lij­ke voor­spel­ling wordt.

Wets­hand­ha­ving op ba­sis van voor­spel­lin­gen is wel­licht wat ver ge­zocht, maar het komt in Chi­na wel heel dicht­bij. Ge­heel in de stijl van “Black Mir­ror” af­le­ve­ring No­se­di­ve (2016) – een ui­terst de­pres­sie­ve af­schil­de­ring van wat een to­taal in de sa­men­le­ving ge­ïn­te­greerd “So­ci­al Cre­dit Sy­s­tem” kan aan­rich­ten – tuigt Chi­na een SCS op dat lang­za­mer­hand al­le po­ri­ën van de sa­men­le­ving aan het bin­nen­drin­gen is. Ge­com­bi­neerd met de con­sti­tu­ti­o­ne­le al­macht die Xi Jin­ping zich­zelf heeft toe­ge­ëi­gend wordt daar de droom van el­ke au­to­craat wer­ke­lijk­heid: een ge­hei­me po­li­tie die el­ke bur­ger in de ga­ten houdt, al­tijd en over­al, in re­al ti­me en in mil­li­se­con­den, zon­der tus­sen­komst van (even­tu­eel cor­rup­te) hand­ha­vers (met een dor­sti­ge por­te­mon­nee en een blind oog). Als Sta­lin in zijn hoog­tij­da­gen zo­iets ter be­schik­king had ge­had, dan zou La­vren­tiy Be­ria nu een mi­nie­me voet­noot bij de Sov­jet-ge­schie­de­nis zijn.

Chi­na wordt mo­men­teel met ar­gus­ogen ge­volgd. Ik kan me voor­stel­len dat de ver­keers­po­li­tie in Ne­der­land graag zou wil­len dat on­ze no­toi­re ver­keers­huf­ters door een SCS zou­den wor­den aan­ge­pakt, even­als zij die zich schul­dig ma­ken aan ge­weld te­gen hulp­ver­le­ners en/of me­de­bur­gers. Bum­per­kle­ven, straat­ge­weld en an­der hoog­pro­fiel on­ge­mak zou waar­schijn­lijk tot het ver­le­den be­ho­ren. Ik geef toe, ik ben zelf ook wel stie­kem ge­char­meerd van zo­iets, al was het al­leen maar van­we­ge die ir­ri­tan­te hon­den­poep op straat en die le­ge blik­jes die ik wer­ke­lijk over­al zie rond­zwer­ven. Hand­ha­ving op dat soort on­ge­mak­ken is leuk, maar het mis­bruik door een iets te voort­va­rend staats­ap­pa­raat is dan nog maar een klei­ne stap.

Hier in Ne­der­land is de de­mo­cra­tie (nog) sterk ge­noeg om uit­was­sen door de staat in check te hou­den. Ik denk zelf dat het ge­vaar van in­breuk op on­ze per­soon­lij­ke le­vens­sfeer eer­der uit de hoek van de par­ti­cu­lie­re da­ta­gi­gan­ten komt dan uit die van de over­heid. Zie hier­voor het re­cen­te de­ba­cle van Fa­ceBook en het on­der­tus­sen over­le­den Cam­brid­ge Ana­ly­ti­ca. Vol­gens mij zijn we ook on­der het nieu­we re­gime van de “wet ge­ge­vens­be­scher­ming” (AVG) nog steeds vo­gel­vrij als da­ta­pun­ten voor ie­der­een die daar­mee geld wil ver­die­nen. Met de AVG wordt die cow­boys voor­al op­ge­legd om on­ge­pland mis­bruik van ge­ge­vens te mel­den en er in zijn al­ge­meen­heid voor­zich­tig mee om te gaan. Per­soons­ge­ge­vens la­ten ste­len mag niet meer, maar ver­ko­pen kan vol­gens mij nog steeds. En wat ge­beurt er dan? Wat da­ta­reu­zen in­tern met on­ze pro­fie­len doen dat weet nie­mand. Dat ligt voor zo­ver ik weet bui­ten el­ke de­mo­cra­ti­sche con­tro­le.