Hoe wij­zig je een grond­wet?

Dank aan Jos Col­lig­non voor zijn al­tijd mees­ter­lijk tref­fen­de prent…

Gis­te­ren – 17 april 2017 – heeft Turkije’s Roer­gan­ger Er­do­gan het re­fe­ren­dum om de wij­zi­ging van de grond­wet ge­won­nen. Al­thans, vol­gens hem. De­ze wij­zi­ging zal hem bij zijn nieu­we ver­kie­zing als pre­si­dent in 2019 een hoe­veel­heid macht ge­ven die ei­gen­lijk al­leen past in au­to­cra­ti­sche re­gimes: er is straks geen pre­mier meer en het par­le­ment kan door de pre­si­dent, die per de­creet kan re­ge­ren, naar huis wor­den ge­stuurd. Ook het aan­tal ter­mij­nen dat een pre­si­dent mag blij­ven zit­ten is op­ge­schroefd. Als Er­do­gan dus op­nieuw wordt ge­ko­zen dan kan hij tot in de 2020s aan de macht blij­ven.

Of­wel, in Tur­kije is de Tri­as Po­li­ti­ca gis­te­ren ef­fec­tief ge­sneu­veld. Char­les de Mon­tesqui­eu en Jo­hn Loc­ke, de ver­lich­te grond­leg­gers van de ge­dach­te dat de mach­ten in een staat ge­schei­den moe­ten zijn, zou­den zich bij de­ze re­gres­sie in hun graf om­draai­en.

Blijft de vraag: gaat Er­do­gan het wel voor el­kaar krij­gen in 2019? Als je naar de Ja-Nee stem­ver­de­ling kijkt bij het re­fe­ren­dum van gis­te­ren dan ga je bij­na den­ken van niet. Zelfs met de ma­ni­pu­la­tie van de stem­ming, het mond­dood ma­ken van de op­po­si­tie, het ver­vol­gen van po­li­tie­ke te­gen­stan­ders en het fa­ken van een staats­greep is het hem niet ge­lukt om met een klin­ken­de over­win­ning te ein­di­gen. Een (voor­lo­pi­ge) sco­re van 51,2% “Ja” over 49,8% “Nee” be­te­kent toch dat er veel te­gen­stand is te­gen de plan­nen van de as­pi­rant dic­ta­tor.

Hoe wij­zig je hier in Ne­der­land de grond­wet? Dat moet hier twee keer door een par­le­ment wor­den goed­ge­keurd. Eerst stem­men de Ka­mers van de Sta­ten Ge­ne­raal over een voor­stel, waar­bij een twee-der­de meer­der­heid voor een wij­zi­ging moet stem­men. Dan moe­ten er ver­kie­zin­gen wor­den ge­hou­den en moet het wij­zi­gings­voor­stel ook in de nieu­we Ka­mers een twee-der­de meer­der­heid krij­gen. Al­leen dan wordt de grond­wet ge­wij­zigd. Dat is dus heel iets an­ders – en een stuk vei­li­ger – dan een wij­zi­ging op ba­sis van een en­kel­vou­di­ge meer­der­heid bij een volks­raad­ple­ging.

Of­wel, ook als Er­do­gan een rui­me meer­der­heid zou heb­ben be­haald dan is het nog bui­ten­ge­woon be­zo­pen dat het me­cha­nis­me voor een grond­wets­wij­zi­ging in Tur­kije zo een­vou­dig en op­per­vlak­kig is, i.q. zo’n on­zin­nig in­stru­ment als een re­fe­ren­dum. Al­leen dat is wat mij be­treft al re­den ge­noeg om die Turk­se fuk­kers bui­ten de EU te hou­den. Hun toe­tre­ding zou on­ze unie ver­gaand de­sta­bi­li­se­ren.

Ge­luk­kig is een Eu­ro­pees Tur­kije ver­der weg dan het ooit is ge­weest (mits je niet ver­der te­rug kijkt dan een jaar of vijf­tien). Nu Er­do­gan zelfs speelt met de ge­dach­te om de dood­straf weer in te voe­ren slaat hij ef­fec­tief al­le deu­ren naar Eu­ro­pa dicht. Mij maak je niet wijs dat hij dat niet snapt, dus de con­clu­sie dat hij Tur­kije fei­te­lijk bui­ten de Unie wil hou­den is ge­recht­vaar­digd. De an­de­re op­tie is dat hij ge­woon niet erg han­dig is, maar dat lijkt me on­waar­schijn­lijk voor ie­mand die een wer­ken­de se­cu­lie­re staat kon om­to­ve­ren tot een con­fes­si­o­ne­le au­to­cra­tie. Het is waar­schijn­lij­ker dat hij door ons wil wor­den af­ge­we­zen om la­ter zijn Ot­to­maan­se im­pe­ri­a­lis­ti­sche as­pi­ra­ties be­ter te kun­nen recht­vaar­di­gen.

Maar, eerst moet Er­do­gan de ver­kie­zin­gen van 2019 win­nen en het is niet zon­der meer ge­zegd dat dit ook gaat luk­ken. Met een beet­je ge­luk wordt er straks een pre­si­dent ge­ko­zen die aan de an­de­re kant van het po­li­tie­ke spec­trum staat. Wat zou die doen met zijn macht? Ik zou me gek la­chen als in 2019 de grond­wets­wij­zi­ging met een nieuw re­fe­ren­dum zou wor­den te­rug­ge­draaid.