K1: De pri­va­ti­se­ring zuigt – BIG TIME!

Kor­te re­flec­tie op een van de groot­ste fuck-ups van het na­oor­log­se tijd­perk…

De Eer­ste Ka­mer der Sta­ten Ge­ne­raal van het mooie Ne­der­land is gis­te­ren be­gon­nen met een on­der­zoek. Het is een pri­meur. Dit gre­mi­um heeft iets der­ge­lijks vol­gens de com­men­ta­to­ren die het kun­nen we­ten nog nooit ge­daan. Het wordt een vriend­schap­pe­lijk en be­leefd ge­sprek tus­sen de ka­mer en de ob­jec­ten van on­der­zoek en geen ge­haai­de waar­heids­vin­ding a la Par­le­men­tai­re En­quê­te. Maar dat doet niets af aan de gra­vi­teit van het on­der­werp. Het is ba­sis. Het is fi­lo­so­fie. Het gaat over de vraag “waar­om we in vre­des­naam al­le staats­be­drij­ven die de stra­te­gi­sche in­fra­struc­tuur plach­ten te be­he­ren heb­ben ge­pri­va­ti­seerd.…”

Het idee was sim­pel: de ener­gie­voor­zie­ning, de pos­te­rij­en en de spoor­we­gen wa­ren staats­be­drij­ven met amb­te­na­ren die er de dienst uit­maak­ten. Dat kost­te de be­las­ting­be­ta­ler een aar­di­ge tiet met geld. Als we dat al­le­maal aan markt­par­tij­en zou­den over­la­ten, dan zou al­les een stuk goed­ko­per wor­den, want markt­par­tij­en doen nu een­maal al­les be­ter om­dat ze winst- en ef­fi­ci­en­cy ge­dre­ven zijn. Na ve­le ja­ren be­drijfs­ma­tig on­der­ne­men in die drie tak­ken van sport blijkt ech­ter het wa­re ge­zicht van die mark­t­ef­fi­ci­ën­tie: het zuigt. En niet zo’n klein beet­je ook. On­der­ne­mers zijn pri­va­te amb­te­na­ren ge­ble­ken, die dan mis­schien niet zit­ten te sla­pen in de baas zijn tijd maar die wel hun zak­ken vul­len. En daar­voor heb­ben ze de schat­kist in­ge­ruild voor het pu­bliek, of­wel de markt. En als klap­je op de­ze ui­ter­ma­te te­leur­stel­len­de vuur­pijl heb­ben zij zich ook nog eens be­we­zen als be­wind­voer­ders van nix. De post, de ener­gie­voor­zie­ning en de spoor­we­gen: ze zijn al­le­maal af­ge­zakt naar een bui­ten­ge­woon triest pres­ta­tie­ni­veau. Het won­der van de markt is een re­gel­rech­te mis­kleun ge­ble­ken.

Mijn oor­deel is ge­stoeld op mijn ei­gen ob­ser­va­tie én het niet te ne­ge­ren feit dat ons se­naat re­den ziet zich er ei­gen­han­dig mee te be­moei­en.… en de daar­uit vol­gen­de be­richt­ge­ving van het NOS jour­naal na­tuur­lijk. In het kort komt het ver­haal er op neer dat de markt drie van on­ze kri­ti­sche pij­lers heeft ver­kloot, ver­prutst, ka­pot ge­maakt en wat pres­ta­tie be­treft ten on­der heeft la­ten gaan. Goed ge­daan, Markt.… NIET.

De con­clu­sie dat dit soort li­be­ra­li­se­rings­be­we­gin­gen fu­nest is voor de kwa­li­teit en het dien­sten­ni­veau van de ge­pri­va­ti­seer­de be­drij­ven ko­men we in een an­de­re vorm el­ders te­gen. In zijn ont­hul­len­de boek over wat ze je al­le­maal niet ver­tel­len over ka­pi­ta­lis­me, stelt Ha-Joon Chang ook dat het he­le neo-li­be­ra­le ex­pe­ri­ment als mis­lukt be­schouwd kan wor­den. Over­al waar het su­per­dic­taat van de zo­ge­naam­de “vrije markt” on­ge­veer met ge­weld is in­ge­voerd, is de eco­no­mie uit­ein­de­lijk zo’n beet­je in­ge­stort door­dat de be­drij­vig­heid en vin­ding­rijk­heid van de men­sen voor­al af- en niet is toe­ge­no­men. Het zou nu vrij­wel ie­der­een wel dui­de­lijk kun­nen zijn dat de pri­va­ti­se­ring al­leen de on­der­ne­mers heeft ge­diend – in de vorm van gro­te som­men geld en egomaan aan­zien. On­der­tus­sen wordt het neo-li­ba­ra­le idee dat de markt men­sen sti­mu­leert en in­te­graal voor meer wel­vaart zorgt, steeds va­ker te­recht dood­ver­klaard en lijkt het ge­luk­kig al bij­na be­gra­ven…

Ik ben be­nieuwd wat het re­sul­taat gaat wor­den van het ini­ti­a­tief van de Eer­ste Ka­mer en ik zou zeer ge­char­meerd zijn van een te­rug­keer naar een Na­ti­o­na­le Pos­te­rij­en, Na­ti­o­na­le Spoor­we­gen en naar Na­ti­o­na­le Nuts­be­drij­ven. Maar bo­ven­al zou ik het waar­de­ren als de Eer­ste Ka­mer zich zou ver­die­pen in de ide­o­lo­gi­sche ba­sis on­der de pri­va­ti­se­rings-fuck-up. Mis­schien dat als de se­na­to­ren zich eens kri­tisch zou­den uit­la­ten over dat waan­idee, dat er dan een keer zorg­vul­dig wordt na­ge­dacht over de wij­ze waar­op wij in Ne­der­land on­ze stra­te­gi­sche in­fra­struc­tuur goed en ef­fi­ci­ënt te­ge­lijk kun­nen be­he­ren. Het zal geen ra­ket­we­ten­schap zijn.