Poor Eco­no­mics (2011) – Ab­hijit V. Ba­ner­jee & Es­ther Du­flo

Kor­te aan­te­ke­ning over een me­ga-saai (maar in­te­res­sant) boek­je.….

Mijn twee­de fi­na­le af­wik­ke­ling tij­dens mijn Ita­li­aan­se ver­po­zen be­treft het boek “Poor Eco­no­mics” (2011) van Ab­hijit V. Ba­ner­jee en Es­ther Du­flo. Ik trof het aan op ta­fel bij een door­gaans goed­be­le­zen en aan­ge­naam pien­te­re maat met wie ik re­gel­ma­tig van ge­dach­ten wis­sel over de be­lang­rij­ke din­gen des le­vens. Ook over de on­be­lang­rij­ke trou­wens, maar dat spreek haast voor zich. Het een gaat nu een­maal niet zon­der het an­der. Het punt is in ie­der ge­val dat een keu­ze van de­ze me­neer een re­de­lijk tref­ze­ke­re poin­ter is voor een in­te­res­sant boek.

Die poin­ter was cor­rect, zij het dat het boek niet al­leen zeer in­te­res­sant was, maar ook on­noe­me­lijk booooooor­inggggggg. De ti­tel treft. Als je echt wilt we­ten hoe ’s we­relds ar­men in de ont­wik­ke­lings­lan­den hun fi­nan­ci­ë­le le­ven in­rich­ten, dan is dit boek­je een aar­di­ge eye-ope­ner. Ik moet zeg­gen dat ik veel ge­leerd heb, voor­al in de rich­ting van mijn ei­gen voor­oor­de­len over de ar­moe­de op de­ze pla­neet.

Ik maak een lang ver­haal kort. Ont­wik­ke­lings­hulp is geen link­se hob­by maar een werk­za­me ma­nier om de (zeer veel) min­der be­deel­den wer­ke­lijk aan een be­ter le­ven te hel­pen op een struc­tu­re­le ma­nier. In Poor Eco­no­mics wordt aan de hand van een ruim aan­tal ca­ses be­schre­ven dat dit ech­ter een zeer com­plexe exer­ci­tie is, die geen ge­bruik kan ma­ken van uni­ver­se­le of ge­ne­rie­ke for­mats die over­al even goed aan­slaan. Dit geldt voor zo­wel mi­cro-kre­die­ten als voor vaccinatieprogramma’s, maar ook voor bij­voor­beeld on­der­wijs sti­mu­le­ren­de ini­ti­a­tie­ven en de pro­pa­ga­tie van kunst­mest, mug­gen­net­ten of ont­wor­ming­spil­len. Ze zijn over­al even no­dig, maar voor al­le­maal is ook een cus­tom-cut nood­za­ke­lijk, spe­ci­fiek toe­ge­sne­den op de plaat­se­lij­ke om­stan­dig­he­den, po­li­tie­ke wer­ke­lijk­heid en – mis­schien wel als be­lang­rijk­ste – de lo­ka­le fol­klo­re.

In­te­res­sant voor mij was dat ik voor het eerst zag dat ook ontwikkelingsprogramma’s op ef­fec­ti­vi­teit wor­den ge­toetst door mid­del van le­vens­ech­te ex­pe­ri­men­ten. Daar­door kun­nen be­leids­ma­kers zien wat er wel en niet werkt en on­der wel­ke om­stan­dig­he­den. En als iets wel of niet werkt, wat daar dan ach­ter kan zit­ten. Dat ge­ge­ven is voor mij nieuw. Ik weet niet waar­om, maar ik had er nooit bij stil ge­staan dat ook in dit veld aan be­leid­s­eva­lu­a­tie wordt ge­daan, en wel op een enor­me schaal. Ei­gen­lijk is dat best wel gek voor ie­mand die ooit tot be­leids-so­ci­o­loog werd op­ge­leid. Dat was dan wel heel erg lang ge­le­den, maar een echt goed ex­cuus is het niet.

Ik ben er – zo­als men in Poor Eco­no­mics ook rui­ter­lijk toe­geeft, niet in ge­slaagd een ant­woord te vin­den op de vraag: “Hoe kun­nen we de mon­di­a­le ar­moe­de ef­fec­tief be­strij­den?” Daar­voor be­staat nu een­maal niet – zo­als de au­teurs stel­len – die ene zil­ve­ren ko­gel. De lo­ka­le om­stan­dig­he­den op plaat­sen waar ar­moe­de heerst ver­schil­len daar­voor te­veel van el­kaar en dien­ten­ge­vol­ge de werk­za­me al­ter­na­tie­ven voor maat­re­ge­len en be­leid dus ook. Maar wel wij­zen Ba­ner­jee en Du­flo een aan­tal uni­ver­se­le oor­za­ken voor ar­moe­de aan.

Ik ga die din­gen niet uit­put­tend be­schrij­ven. Ik heb het ge­pro­beerd maar heb de tekst ook weer weg­ge­gooid. Het is net iets te com­plex om in een paar alinea’s neer te zet­ten. En te saai. Ik houd het er voor nu op dat het om een mix van his­to­rie, ge­o­gra­fi­sche om­stan­dig­he­den, bij­ge­loof, slecht on­der­wijs, men­se­lij­ke in­er­tie, in­ef­fec­tief be­leid, on­toe­gan­ke­lijk­heid van dien­sten, ge­brek­ki­ge in­sti­tuuts­vor­ming en dom­me pech gaat. Ik snap nu meer over ar­moe­de in ont­wik­ke­lings­lan­den en kan waar­schijn­lijk ook wel wat toe­pas­sen op de nieu­we za­ken die ik in de me­dia lees. Maar echt hard be­klij­ven doet het nu niet. Het komt wel weer een keer te­rug als ik het on­der­werp in de toe­komst te­gen­kom, het­zij in de pers of in de li­te­ra­tuur – al­hoe­wel ik dat laat­ste waar­schijn­lijk zal ver­mij­den. In een vrij­blij­vend bor­rel­ge­sprek na een paar bier­tjes kan ik er nu in ie­der ge­val iets zin­nigs over ven­ti­le­ren. Ar­moe­de heeft voor mij iets meer diep­te ge­kre­gen en er zijn wat voor­oor­de­len ge­sneu­veld. Ik weet nu: het is niet per de­fi­ni­tie de schuld van de ar­men zelf of zelfs van de hun be­stu­ren­de eli­tes. Er is al­tijd meer aan de hand. Dat in­zicht is toch aan­ge­naam op een zon­ni­ge ach­ter­na­mid­dag.

Ik heb ook een an­de­re les ge­leerd, en dat is dat ik soms iets min­der im­pul­sief boe­ken zou moe­ten aan­schaf­fen. Ik heb dan wel een aar­di­ge baan­sta­tis­tiek als het om goe­de keu­zes gaat, maar ook ik kan me ken­ne­lijk ver­ga­lop­pe­ren. Toch, ie­mand die wer­ke­lijk in het on­der­werp ar­moe­de ge­ïn­te­res­seerd is zou ik dit boek van har­te aan­ra­den.