Po­pu­lis­ten al­ler lan­den: DENK!

Ik moet het even wat war­ri­ge ge­dach­ten kwijt: ik ge­loof dat die gas­ten van DENK de­zelf­de suf­fe stra­te­gie aan het vol­gen zijn als die an­de­re half­bak­ken po­li­ti­ci die kla­gen over de be­trouw­baar­heid van de pers, het po­li­tie­ke es­ta­blish­ment en die na­re ge­ves­tig­de or­de. Trump deed het, Wil­ders doet het ook en DENK steekt ie­der­een naar de kroon door zich zelfs van In­ter­net-trol­len te be­die­nen. DENK is daar­mee ook een po­pu­lis­ti­sche par­tij (ge­wor­den), zij het een aan de wat link­se­re kant.

De po­pu­list be­dient zich van nep-nieuws en al­ter­na­tie­ve fei­ten. De­ze fe­no­me­nen zijn voor mij re­de­lijk nieuw. Ik kan me niet voor de geest ha­len ooit zo veel door de ge­ves­tig­de po­li­ti­ci en via voor­heen be­trouw­ba­re ka­na­len met on­zin las­tig te zijn ge­val­len. Ik dacht al­tijd dat dit was voor­be­hou­den aan de Te­le­graaf, wat niet echt een krant is en die dus al­les kan pu­bli­ce­ren wat ze wil. De Te­le­graaf is heel mijn le­ven al het equi­va­lent van nep ge­weest. Het was een met de Duit­se be­zet­ter col­la­bo­re­ren­de “krant” en had dien­ten­ge­vol­ge een ver­schij­nings­ver­bod van 20 jaar na de oor­log. De­ze pulp­krant was hart­stik­ke “fout” en daar­om al­tijd re­de­lijk on­scha­de­lijk voor de door­snee ka­me­raad; on­danks het feit dat het al­tijd de groot­ste op­la­ge van Ne­der­land had.

Po­pu­lis­me en het aan­pa­len­de nep-nieuws zijn dus niet nieuw maar krij­gen om de een of an­de­re re­den wel (weer) meer trac­tie in de we­reld. Eer­der heb ik hier al er­gens ge­ar­gu­men­teerd dat de­ze be­we­ging de­zelf­de is als die van het la­te in­ter­bel­lum, een pe­ri­o­de die Eu­ro­pa-breed po­li­tiek zo cha­o­tisch was, dat de fas­cis­ten er wei­nig voor hoef­den te doen om vas­te voet aan de grond te krij­gen. Het Wei­mar Duits­land is wat dat be­treft exem­pla­risch: de ver­deeld­heid op links was daar van een dus­da­ni­ge frag­men­ta­tie-or­de dat de ver­schil­len­de so­ci­a­lis­ti­sche, an­ar­chis­ti­sche en com­mu­nis­ti­sche fac­ties el­kaar de tent uit voch­ten, tot­dat de na­ti­o­naal­so­ci­a­lis­ten de macht kre­gen. In­ge­kort ge­steld: een ge­frag­men­teerd po­li­tiek land­schap kan lei­den tot on­be­stuur­baar­heid, po­pu­lis­me, xe­no­fo­bie, een­ken­nig­heid, in­tern pro­tec­ti­o­nis­me en uit­ein­de­lijk tot een soort “ei­gen volk eerst” on­fris­heid. Daar­bij zij aan­ge­te­kend dat de na­ti­o­naal­so­ci­a­lis­ti­sche en fas­cis­ti­sche suc­ce­s­en in het ver­le­den ge­luk­kig geen ga­ran­ties bie­den voor de toe­komst.

Het zal al­le­maal wel, maar waar komt die be­we­ging van­daan? We ho­ren nu veel ge­klaag over het po­pu­lis­me, maar als het bre­de volk niet be­ter weet dan met het hoofd in de ei­gen aars te blij­ven zit­ten, wat dan? Een be­perk­te po­li­tiek ac­tie­ve bo­ven­laag krijgt daar­in geen be­we­ging. De con­sta­te­ring zou moe­ten zijn dat er met het volk zelf iets aan de hand is. Na­me­lijk: het is on­vol­doen­de on­der­legd, te vat­baar voor aper­te on­zin en in in­tel­lec­tu­e­le zin ver­schrik­ke­lijk lui. We heb­ben, als par­tij­en zo­als de PVV po­pu­lair wor­den, ge­woon een te laag ni­veau om se­ri­eus aan po­li­tiek te doen. En dat heeft weer con­se­quen­ties voor de goe­de wer­king van de de­mo­cra­tie, want voor een ef­fec­tie­ve “cra­tein” heb je een on­der­legd “de­mos” no­dig. Juist dat heb­ben we ken­ne­lijk niet. Op zich is dat best een pres­ta­tie voor een land waar het op­lei­dings­ni­veau van de be­vol­king over de ge­he­le li­nie stijgt en te­ge­lij­ker­tijd het volk dom­mer lijkt te wor­den. Ik zou graag we­ten wat daar­van het on­der­lig­gen­de me­cha­nis­me is.

Bruik­ba­re poin­ters zijn te le­zen op Sci­en­ti­as: “Wie zich bui­ten­ge­slo­ten voelt, ge­looft nep-nieuws snel­ler…” of het Ame­ri­kaan­se ori­gi­neel bij de Prin­ce­ton Uni­ver­si­ty: “So­ci­al ex­clu­si­on leads to con­spi­ra­to­ri­al thin­king…