Su­per­doei, Bes­te Vrind…

Een hork met een bord voor zijn kop

Een van de meest des­il­lu­si­o­ne­ren­de din­gen die je kunt mee­ma­ken is ge­dumpt wor­den door een “vriend” waar­mee je lan­ge tijd veel lief en leed hebt ge­deeld. Voor­al als je hem net hebt hebt ge­hol­pen met van al­les en nog wat waar­voor hij hulp no­dig had. Je hebt hem ja­ren­lang geld, mid­de­len, on­der­steu­ning, tijd, vaar­dig­he­den en vriend­schap ge­ge­ven, en in­eens ver­telt hij je dat jij geen vriend van hem bent. Na al­le goe­de be­doe­lin­gen die je had, de hulp die je hebt ge­bo­den, de din­gen die je sa­men hebt mee­ge­maakt en de vriend­schap die je hebt ge­ïn­ves­teerd, wordt je in­eens bij de vuil­nis­bak ge­zet. Je doet dui­zend din­gen goed, maar de­ze “vriend” zet je, als hij vindt dat je iets ver­keerd hebt ge­daan, ge­woon de deur uit. Hij is ie­mand die hard straft, om­dat hij vindt dat hij daar­toe ge­rech­tigd is. De­ze vriend kent geen cre­dits. Hoe goed je ook je best voor hem doet, voor hem is het nooit goed ge­noeg. Hij heeft zich het recht aan­ge­me­ten ie­der­een en al­les om hem heen te ver­oor­de­len, waar­bij hij rech­ter, ju­ry en beul te­ge­lijk is.

Het kan er­ger. De­ze vriend kan zich in­eens te­gen je ke­ren om­dat hij een slech­te bui heeft. Hij kan je dan schof­fe­ren, je in een hoek drij­ven en je klei­ne­ren, en de dag er­na met dro­ge ogen ver­tel­len dat hij echt niet weet wat hij ver­keerd heeft ge­daan. Dit kan ge­beu­ren ter­wijl je hem net helpt met iets, een­vou­dig­weg om­dat je zelf in­te­ger bent en je geen be­lof­tes breekt. En als je er dan iets van zegt, om­dat je niet slecht be­han­deld wilt wor­den, dan ben jij in­eens geen vriend meer. Het is een he­le har­de klap in je ge­zicht die je dan krijgt. En die vriend, die weet zich van de dui­vel geen kwaad. Het lijkt er op, om­dat hij niet door­heeft wat hij doet (of dat in ie­der ge­val zegt), dat de­ze vriend ver­sto­ken is van zelf­re­flec­tie en leeft in een il­lu­sie waar­in hij zelf nooit iets ver­keerd doet.

Je kunt je, om­dat je toch wilt be­grij­pen hoe zo­iets werkt, af­vra­gen hoe het toch komt dat ie­mand een blind oog heeft voor hem ei­gen ge­drag en niet lijkt te zien hoe le­lijk hij te­gen je doet. Hij kan an­de­ren om hun ge­drag ver­oor­de­len en af­wij­zen, waar­na hij zich om­draait en an­de­ren als een hond be­han­deld. Je kunt dan con­clu­de­ren dat het ge­woon zo is, en dat de­ze vriend er niets aan kan doen en dat je ge­woon maar moet door­bij­ten als je hem niet in de steek wilt la­ten. Maar hoe lang moet je daar­in mee­gaan? Wat moet je doen met een vriend die zich zo kan mis­dra­gen, waar­van je dat al zo vaak hebt ge­zien, die zich nog va­ker heeft af­ge­vraagd waar­om ie­der­een bij hem weg­loopt en die maar niet be­grijpt waar­om? Als zijn ei­gen fa­mi­lie heeft met hem ge­bro­ken om­dat hij ie­der­een mis­bruikt, wat moet je dan nog doen?

Er zit niets an­ders op. Nie­mand heeft er be­hoef­te aan om als vuil be­han­deld en ge­kwetst te wor­den, ze­ker niet door ie­mand die heel dicht­bij staat. Na­bij­heid maakt na­me­lijk kwets­baar, en zo­dra ie­mand die kwets­baar­heid mis­bruikt, is de vriend­schap voor­bij. Hoe dich­ter je bij zo’n ie­mand staat, hoe ho­ger het ri­si­co is om een veeg uit de pan te krij­gen. En dat is weer een ge­ijkt re­cept om ook die men­sen om je heen te ver­lie­zen. Een vriend mag je niet uit­schel­den, af­kra­ken en mis­brui­ken. Een vriend hoort je te res­pec­te­ren (en an­ders­om). Als hij daar­toe niet in staat blijkt, dan houdt hij uit­ein­de­lijk geen vrien­den meer over, hoe zeer die ook van hem heb­ben ge­hou­den. Vriend­schap ver­eist be­trouw­baar­heid, vei­lig­heid en we­der­ke­rig­heid. Als dat niet wordt ge­bo­den, dan heeft een vriend­schap geen en­ke­le zin of meer­waar­de.

Zelf­re­flec­tie is een li­fes­a­ver. Het stelt je in staat em­pa­thie te heb­ben voor de men­sen om je heen en het geeft je in­zicht in hoe jouw han­de­len an­de­ren be­ïn­vloedt; én hoe jouw ge­dra­gin­gen en dat wat je zegt an­de­ren in het hart kun­nen ra­ken. Als die zelf­re­flec­tie af­we­zig is, dan ben je ei­gen­lijk so­ci­aal ver­lo­ren. Het is psy­cho­pa­thisch en het is een de­fect dat – als ik de li­te­ra­tuur moet ge­lo­ven – kan wor­den toe­ge­schre­ven aan een af­wij­king in de pre­fron­ta­le kwab van het brein. Ie­mand die hier­mee is ge­ze­gend, kan niet over­zien dat hij met zijn ge­drag gro­te scha­de kan ver­oor­za­ken; ten­min­ste, niet als zij zelf de ac­tor is. An­ders­om, als hij zelf ook maar denkt on­heus be­je­gend te wor­den, ziet hij dat wel. Ster­ker nog, hij kan ui­terst ver­oor­de­lend en af­wij­zend zijn te­gen de men­sen om hem heen en ze ver­vol­gens voor het le­ven af­schrij­ven, maar zelf geen en­ke­le feed­back dul­den. On­der­tus­sen trekt hij een spoor van ver­nie­ling in zijn om­ge­ving en heeft hij daar geen flau­we no­tie van. Er is één ding dat je met zo’n vriend ze­ker weet, en dat is dat je een keer wordt af­ge­scho­ten en weg­ge­gooid. Ze­ker als je het hem al zo vaak hebt zien doen met an­de­ren. De eni­ge mo­ge­lij­ke con­clu­sie is dat de­ze vriend je heeft mis­bruikt voor zijn ei­gen ge­win en dat hij je een gro­te schop on­der je kont geeft als dank­je­wel voor de ge­le­ver­de dien­sten.

Het le­ven is niet eer­lijk. Je kunt een vriend heb­ben die geen res­pect voor jou of voor wie dan ook heeft. Het kan in­der­daad een fy­siek de­fect zijn, maar wel­licht ligt er ook een ge­brek aan zelf­res­pect aan ten grond­slag; een ei­gen­schap die ie­mand een at­ti­tu­de van “mij boeit het al­le­maal niet” geeft. In het ge­val dat ik hier be­schrijf, gaat het ge­paard met een des­in­te­res­se in zijn ei­gen over­le­ven en in dat van an­de­ren, in­clu­sief zijn ei­gen kin­de­ren. En ie­mand die denkt dat zijn le­ven niets waard is, kan zich niet druk ma­ken om het le­ven van een an­der (of zelfs an­der­mans ster­ven). Zo’n ie­mand is niet in staat tot vriend­schap of lief­de. Een ge­brek aan zelf­res­pect één van de meest de­struc­tie­ve ken­mer­ken van ie­mands ka­rak­ter.

Wat moet je doen met zo’n vriend? Wat doe je met ie­mand die je al zo vaak an­de­ren hebt zien af­dan­ken; zo­wel vrien­den als fa­mi­lie? Wat moet je met ie­mand die schijn­baar geen en­ke­le waar­de hecht aan vriend­schap? Ik moet me ern­stig af­vra­gen waar­om ik de­ze vriend ei­gen­lijk heb en wat ik voor de­ze vriend ei­gen­lijk ooit waard ge­weest ben. Ik moet me af­vra­gen waar­om ik een vriend van hem wil zijn, want de­ze vriend zal nooit vriend­schap te­rug­ge­ven. Ik moet me af­vra­gen of de­ze vriend niet een ver­kwis­ting van tijd is ge­weest. Zou ik niets meer moe­ten ver­wach­ten, om niet el­ke keer weer te­leur­ge­steld te wor­den. Ik kan er­van uit kun­nen gaan dat de­ze vriend er zelf nooit een traan om zal la­ten. Dat heb ik al va­ker zien ge­beu­ren. En de­ze vriend is nog nooit op een so­ci­aal dood­von­nis te­rug­ge­ko­men. Het pa­ra­doxa­le aan de­ze vriend is, dat hij zich be­klaagt over de men­sen hem heb­ben la­ten val­len en dat hij geen aan­slui­ting kreeg in zijn ge­meen­schap, maar het is de­ze vriend zelf die ik al heel lang an­de­ren zie ver­oor­de­len, af­schrij­ven en weg­gooi­en. De­ze vriend graaft zijn ei­gen so­ci­a­le graf en hij heeft dat niet in de ga­ten.

De­ze vriend is fei­te­lijk zwak van ka­rak­ter. Ik denk dat de­ze vriend voor­al zich­zelf haat en daar­om geen ech­te vriend­schap (of lief­de) voelt. Want ie­mand die zich­zelf haat, haat an­de­ren nog meer en dat is iets wat ie­der­een kan zien. Zo’n vriend zal je nooit de vriend­schap of lief­de die je hem hebt ge­ge­ven te­rug kun­nen ge­ven.

Dus wat moet ik doen? Ik weet dat ik in mijn le­ven nog nooit ie­mand heb la­ten val­len, zelfs niet als ze me lang­du­rig heb­ben ge­krenkt. Ik ver­geef en ver­geet en ik gooi geen men­sen weg, hoe gek, aso­ci­aal of on­be­re­ken­baar ze ook zijn. Dat zit een­maal niet in mijn aard. Maar ik kan niet meer over al­le chi­ca­nes heen stap­pen en door­bij­ten, te­gen be­ter we­ten in, in de we­ten­schap dat de vriend­schap niet we­der­zijds is en dat je voor hem ei­gen­lijk niets waard bent.

Ik vraag me wel eens af waar hij gaat ein­di­gen. Als ik het moet af­me­ten aan zijn so­ci­a­le suc­ces tot nu toe, dan ein­digt de­ze vriend al­leen, ge­de­pri­meerd en een­zaam. Ik maak me wel eens zor­gen over hem , maar ik weet ook dat dit fu­tiel is. Ei­gen­lijk is het heel erg sim­pel: hij kan niet ge­luk­kig zijn en lijkt dat ook niet te wil­len. hij leeft voor de ani­mo­si­teit, de con­fron­ta­ties, de haat en de strijd met de we­reld. Hij is een eeu­wig slacht­of­fer met een mis­sie, en in die mis­sie heeft hij geen plaats voor vrien­den.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *