Voor de V.S. het re­vo­lu­tie­ge­weld – T. Pi­ket­ty en N. Klein voor de rest

Pre­si­dent Barack Oba­ma wil in de V.S. een ver­mo­gens­be­las­ting gaan in­voe­ren die een ein­de moet ma­ken aan de be­la­che­lij­ke be­las­ting­voor­de­len voor de al­ler­rijk­sten in dat land. De V.S. zijn on­der­tus­sen het toon­beeld van een na­tie met een zeer ef­fec­tie­ve ex­trac­tie­ve eli­te ge­wor­den. Het fi­nan­ci­ë­le sys­teem in de V.S. is zo in­ge­richt dat het geld van on­der naar bo­ven stroomt. De mid­den­klas­se ver­dwijnt, de ar­men wor­den tal­rij­ker en ar­mer en de rij­ken wor­den als­maar rij­ker. Het zijn de re­pu­bli­kei­nen die het ne­o­li­be­ra­le ge­dach­te­goed – waar­in wordt ge­veinsd dat rij­ke eli­tes voor ie­der­een goed zijn van­we­ge het zo­ge­naam­de “trick­le-down ef­fect” van wel­vaart – kos­te wat het kost in le­ven hou­den. Zij ge­ne­re­ren er hun ren­tes en ver­rij­ken er zich­zelf en hun soort­ge­no­ten mee.

Het zul­len dus ook de rij­ken – lees “re­pu­bli­kei­nen” – zijn, die de be­las­ting­her­vor­ming van Oba­ma zul­len te­gen­hou­den. Daar­mee wor­den ze ver­ant­woor­de­lijk voor wat wel­licht de groot­ste re­vo­lu­tie in de mo­der­ne toe­komst zal zijn; die waar­bij de ver­arm­de en “ver­e­len­de­te” mas­sa zich met ge­weld zal ver­zet­ten te­gen hun uit­bui­ting door de Ame­ri­kaan­se eli­te. Je ziet het aan­ko­men en het is al een bij­na on­ont­koom­baar ge­ge­ven. Het is jam­mer dat het in­tel­li­gen­tie­ni­veau bij de re­pu­bli­kei­nen niet vol­doen­de lijkt om het roer nog tij­dig om te gooi­en. Als je moet af­gaan op de rel­len rond die re­cen­te, do­de­lij­ke, zwar­te po­li­tie­slacht­of­fers, waar­voor geen ver­vol­ging wordt in­ge­steld, dan kun je al­leen maar je hart vast­hou­den.

Het doel van Oba­ma is om de mid­den­klas­se te on­der­steu­nen en het speel­veld voor ie­der­een een klein beet­je ge­lijk te trek­ken. Hij wil in 10 jaar tijd 275 mil­jard dol­lar van de rij­ken naar de mid­den­klas­se ni­vel­le­ren en de groot­ste maas in de fis­ca­le wet­ge­ving dich­ten: de trust­fond­sen, die spe­ci­aal wor­den op­ge­zet voor de ont­wij­king van suc­ces­sie­rech­ten. Ook wil hij de be­las­ting op winst uit ver­mo­gen op­schroe­ven. Het zijn al­le­maal mooie plan­nen, maar zo­als ge­zegd, de re­pu­bli­kei­nen zul­len er al­les aan doen om hun ei­gen fi­nan­ci­ë­le he­ge­mo­nie te be­wa­ren. Hun is het con­cept “ge­noeg geld” waar­schijn­lijk we­zens­vreemd. En zo­als de ge­schie­de­nis ons leert is de rek in de to­le­ran­tie van de on­der­druk­te mas­sa niet on­ein­dig. Daar gaat een keer iets knap­pen.

Ik heb al va­ker op­ge­schre­ven dat vol­gens mij het re­vo­lu­tie­po­ten­ti­eel in de V.S. nu het hoog­ste van de he­le pla­neet is. Het zijn daar goed be­wa­pen­de re­vo­lu­ti­o­nai­ren, dat in ie­der ge­val wel. Vreemd ge­noeg wordt het recht op het dra­gen van wa­pens door de­zelf­de ac­to­ren be­schermd als zij die straks de ko­gels gaan op­van­gen. Je zou den­ken dat dit juist niet het ge­val zou zijn en dat de eli­te de mas­sa uit zelf­be­scher­ming juist zou wil­len ont­wa­pe­nen. Maar zo­als ge­zegd, erg slim lijkt die eli­te niet te zijn. Dat is jam­mer, want wiens bloed gaat er straks vloei­en?

De rest van de we­reld gaat mis­schien wel luis­te­ren naar de re­de van het an­ti-ne­o­li­be­ra­le ge­luid. Gis­te­ren heb ik een ou­der­wets goe­de af­le­ve­ring van VPRO’s Te­gen­licht ge­zien, waar de Fran­se eco­noom Tho­mas Pik­ke­ty en de Ca­na­de­se ac­ti­vis­te Nao­mi Klein wer­den ge­volgd op hun Eu­ro­pe­se tour­nee. De eer­ste is on­der­tus­sen be­roemd om zijn we­reld­schok­ken­de boek ““Le Ca­pi­tal au XXIe si­è­cle” (2013) en de laat­ste om haar even­eens in­druk­wek­ken­de wer­ken, o.a. “No Lo­go” (1999),  “The Shock Doc­tri­ne: The Ri­se of Disas­ter Ca­pi­ta­lism” (2007) en “This Chan­ges Eve­ry­thing: Ca­pi­ta­lism vs. The Cli­ma­te” (2014), dat zelfs een ei­gen, zeer in­te­res­san­te web-om­ge­ving heeft. Ik hoor­de Jo­r­is Luy­en­dijk, mijn lek­ker link­se knuf­fel­jour­na­list, tij­dens Piketty’s op­tre­den in Pa­ra­diso op­mer­ken, dat Pi­ket­ty en Klein met in­houd ko­men die de ne­o­li­be­ra­len niet zo­maar meer met wat pla­ti­tu­des van ta­fel kun­nen ve­gen. Ik pa­ra­fra­seer: “Is dit mis­schien dat keer­punt, waar­op dat ne­o­li­be­ra­lis­me, dat al 6 jaar lang, sinds 2008, als een soort zom­bie door­dreunt, ein­de­lijk zijn ge­na­de­klap kan gaan krij­gen?

Naast Luy­en­dijk en het zeer wel­wil­len­de in­tel­lec­tu­e­le pu­bliek in heel Eu­ro­pa, staat er on­der­tus­sen een he­le ge­ne­ra­tie eco­no­men op de uni­ver­si­tei­ten klaar die kor­te met­ten wil­len ma­ken met het fail­lie­te groei­mo­del en de toe­ne­men­de – en ui­terst de­sta­bi­li­se­ren­de – on­ge­lijk­heid. Ik blijf den­ken dat wij daar­om een be­te­re kans heb­ben dan de V.S., waar het be­staan in al­le op­zich­ten min­der so­ci­aal, min­der ega­li­tair, min­der duur­zaam­heids­be­wust en ze­ker min­der door in­tel­li­gen­tie en me­ri­te ge­dra­gen is.