Een Iers Ap­ple-tje voor de dorst: 13 mil­jard Eu­ro

VK 31-8-2016
VK 31–8‑2016

Ik wil niet zeg­gen dat ik het ge­zegd heb maar ik heb het wel ge­zegd dus zeg ik het ook maar: “Ik zei het toch?” Een beet­je in ie­der ge­val. Ik maak­te een paar da­gen ge­le­den nog een aan­te­ke­ning over de har­mo­ni­sa­tie van de fis­ca­le ta­rie­ven op een glo­ba­le schaal, ten­ein­de be­las­ting-loop­ho­les en off-sho­re ont­wij­kings­me­cha­nis­men te eli­mi­ne­ren. De aan­lei­ding was een brief­je van Si­li­con Val­ley aan on­ze re­ge­ring met het drei­ge­ment op te stap­pen als Ne­der­land geen cou­lant in­ves­te­rings­kli­maat (lees: tax-ru­lings) be­houdt. De Pa­na­ma Pa­pers heb­ben er­voor ge­zorgd dat het po­li­tie­ke kli­maat om­trent tax-ru­lings flink ten gunste van de be­las­ting­be­ta­ler is om­ge­sla­gen en de Eu­ro­pe­se Com­mis­sie be­gint zich nu be­hoor­lijk breed te ma­ken in het on­der­zoek naar de ve­le fis­ca­le af­spra­ken die met be­drij­ven zijn ge­maakt.

Het eer­ste slacht­of­fer van de­ze (door mij met gro­te graag­te) lang­ver­wach­te kruis­tocht te­gen de uit­bui­ting van de lo­ka­le mid­den­klas­se (die on­be­taal­de be­las­tin­gen uit­ein­de­lijk moet op­bren­gen om de rijks­be­gro­ting slui­tend te krij­gen) is me­ga­gi­gant Ap­ple. Dat krijgt straks van Ier­land een na­hef­fing van 13 mil­jard €uro in ver­band met on­te­recht on­be­taal­de be­las­tin­gen. Het be­drijf droeg per mil­joen €uro winst het scha­me­le be­drag­je van 50 €uro af aan de Ier­se be­las­ting­dienst; een aal­moes waar­van el­ke suf­fel kan zien dat het be­la­che­lijk wei­nig is. Die ru­ling, een nau­we­lijks ver­ho­len vorm van staats­steun, moet nu wor­den te­rug­ge­draaid, iets waar­mee Ier­land – dat de be­las­tin­gen moet in­nen – en Ap­ple he­le­maal niet blij zijn. Ap­ple maakt nu na­tuur­lijk de Pavlow-over­we­ging om Ier­land te ver­la­ten, nog voor­dat het obli­ga­te ju­ri­di­sche ge­vecht dat on­ver­mij­de­lijk zal vol­gen heeft plaats­ge­von­den en waar­in de gul­le stor­ting in de Ier­se staats­kas waar­schijn­lijk wer­ke­lijk­heid gaat wor­den. Ier­land zal zelf ook pro­be­ren het von­nis te la­ten ver­nie­ti­gen. Hun ra­ti­o­na­le: Ap­ple brengt veel werk­ge­le­gen­heid en die moet wor­den be­hou­den. Daar­om zit de Ier­se fis­cus niet te wach­ten op die 13 mil­jard €uro.

Het wordt straks nog veel leu­ker, want al­le Eu­ro­pe­se lan­den zit­ten “bis Ober­kan­te Un­ter­kie­fer” vol met dit soort con­struc­ties, die nu dus al­le­maal on­der vuur ko­men te lig­gen; Ne­der­land ook en zelfs niet als de al­ler­min­ste. De EC gaat dat al­le­maal aan­pak­ken. Ook wij kun­nen dus nog wat be­las­ting­dou­ceur­tjes ver­wach­ten van een paar gro­te spe­lers. Mis­schien dekt een en an­der de kos­ten voor ver­be­te­rin­gen in het on­der­wijs of in de zorg. Je weet maar nooit.

Ik heb on­der­tus­sen be­gre­pen dat de Eu­ro­pe­se lan­den be­zig zijn om hun ta­rie­ven voor winst­be­las­ting flink naar be­ne­den bij te stel­len. Ik be­grijp even­eens (een beet­je) dat die vorm van be­las­ting straks de eni­ge is waar­mee lan­den el­kaar nog kun­nen be­con­cur­re­ren. Hoe het pre­cies werkt weet ik niet, maar ik zou toch graag zien dat be­drij­ven, net zo­als bur­gers, aan re­de­lij­ke fis­ca­le ver­plich­tin­gen zou­den vol­doen. Het pre­ser­ve­ren van werk­ge­le­gen­heid ten kos­te van de be­las­ting­be­ta­ler kan niet on­ein­dig door­gaan. Er­gens zit daar een break-even point, dat af­han­ke­lijk is van de wer­ke­loos­heids­cij­fers, de ver­za­mel­de be­drij­ven die in een land ope­re­ren, de to­ta­le rijks­be­gro­ting, het BNP, de in­kom­sten uit bur­ger­lij­ke be­las­tin­gen, le­ges, precario’s en na­tuur­lijk de op­breng­sten uit de ven­noot­schaps­be­las­ting en daar­mee de uit­ein­de­lij­ke im­pact van de tax-ru­lings. Dat is een com­plex ge­heel aan fac­to­ren waar­van ik er vast een paar ver­ge­ten ben, wat maar aan­geeft dat een ru­ling zo­als die van Ap­ple, ge­maakt in de ja­ren 1980 toen het een ziel­to­gend be­drijf­je was, nooit erg lang houd­baar kan zijn. In ie­der ge­val niet meer dan 20 jaar zo­als de ru­ling die gis­te­ren door de EC is ver­nie­tigd.

We wor­den al aan al­le kan­ten ge­waar­schuwd dat het Eu­ro­pe­se on­der­ne­mers­kli­maat ver­min­dert en dat Ame­ri­kaan­se be­drij­ven zul­len weg­trek­ken. Het zal best, denk ik dan, maar wil­len we dan een on­recht­vaar­dig en on­ge­lijk­heids­ver­gro­tend me­cha­nis­me in stand hou­den om­dat we door be­drij­ven met po­ten­ti­ë­le werk­ge­le­gen­heid wor­den ge­chan­teerd? Ik denk dat we op in­ter­na­ti­o­na­le schaal za­ken zo moe­ten aan­pak­ken dat chan­ta­ge niet meer kan (… dat kan!) en dat on­der­ne­mers ge­re­gu­leerd wor­den in hun zie­ke ex­clu­sie­ve fo­cus op winst­maxi­ma­li­sa­tie en di­vi­den­den. Als ik me niet ver­gis staat er mo­men­teel een nieu­we ge­ne­ra­tie on­der­ne­mers (en eco­no­men) op, die echt be­gaan is met so­ci­a­le aan­ge­le­gen­he­den van het land waar­in ze werkt en die zich af­keert van het (ne­o­li­be­ra­le) ka­da­ver­ka­pi­ta­lis­me. Winst ma­ken is voor de­ze ge­ne­ra­tie min­der be­lang­rijk dan de men­sen die het werk doen en het mi­li­eu waar­in het al­le­maal ge­beurt. Maat­schap­pe­lijk on­der­ne­men heet dat en het wordt steeds hip­per.

Er­go: de klas­sie­ke roof-ba­ron-on­der­ne­mer wordt mis­schien steeds zeld­za­mer, als het moet ge­hol­pen door stren­ge re­gel­ge­ving en een op pla­ne­tai­re schaal ge­har­mo­ni­seerd fis­caal kli­maat. Mis­schien is het bruik­baar als slo­gan voor de Miss World ver­kie­zin­gen? Het is weer eens wat an­ders dan die eeu­wi­ge “we­reld­vre­de”.

Voor de lief­heb­bers: het pers­be­richt van de EC over de Ap­ple-ru­ling…