Niet al­le we­ten­schap­pers zijn atheïst…?

Het is mijn blin­de vlek: re­li­gie. Ik heb er veel over ge­le­zen, ken er een paar van bin­nen en weet ook waar­om het be­staat. Ik heb er al­ler­lei idee­ën over die best wel hout snij­den, als zeg ik het zelf. Maar één ding wil er bij mij na al mijn om­zwer­vin­gen niet echt goed in en dat is het feit dat niet al­le we­ten­schap­pers athe­ïst zijn.

Het lijkt een no-brai­ner. Als je we­ten­schap als het mid­del ziet om de mens­heid, de we­reld, de kos­mos en het uni­ver­sum – kort­om de wer­ke­lijk­heid – te ver­kla­ren, dan kun je niet meer met goed fat­soen re­li­gi­eus zijn. We­ten­schap valt of staat bij een aan­tal me­tho­do­lo­gi­sche ver­eis­ten – o.a. waar­neem­baar­heid, con­tro­leer­baar­heid, re­pro­du­ceer­baar­heid en re­de­lij­ke the­o­rie­vor­ming – die de ac­cep­ta­tie van een on­zicht­baar en il­lu­si­o­nair op­per­we­zen uit­slui­ten. Zo zit het nu een­maal in el­kaar. Wat schets mijn ver­ba­zing ech­ter? Ik lees in de pers dat uit on­der­zoek blijkt dat er wel de­ge­lijk re­li­gi­eu­ze we­ten­schap­pers zijn, die den­ken daar een goe­de re­den voor te heb­ben. Ik ci­teer een paar quootjes van on­der­zoe­ker Ho­ward Eck­lund (ver­ta­ling Scientas):

Meer dan de helft van de we­ten­schap­pers in In­dia, Ita­lië, Tai­wan en Tur­kije noe­men zich­zelf re­li­gi­eus, en het is op­val­lend dat on­der de be­vol­king van Hong Kong bij­na twee keer zo­veel ‘over­tuig­de athe­ïs­ten’ (55 pro­cent) te vin­den zijn dan bin­nen de we­ten­schap­pe­lij­ke ge­meen­schap in dit (Het Wes­ten) ge­bied (26 procent).

In Groot-Brit­tan­nië – één van de meest se­cu­lie­re lan­den in dit on­der­zoek – stel­de slechts 32 pro­cent van de on­der­zoe­kers dat er spra­ke was van een con­flict tus­sen we­ten­schap en re­li­gie. In de VS was dat 29 pro­cent. In Hong Kong ge­loof­de 25 pro­cent dat we­ten­schap en re­li­gie naast el­kaar kan be­staan en el­kaar zelfs kan hel­pen. In In­dia was dat 27 pro­cent. In Tai­wan 23 procent.”

Som­mi­ge we­ten­schap­pers stel­den dat re­li­gie ze hielp bij ethi­sche kwes­ties, maar dat vind ik zo­waar nog moei­lij­ker te be­grij­pen dan het blo­te ge­loof zelf, om­dat ik me niet kan voor­stel­len dat het ge­schrift uit mijn ei­gen ver­le­den – de bij­bel – zou kun­nen die­nen als mo­reel kom­pas. Het is daar van­we­ge de ge­weld­da­di­ge, mi­so­gy­ne en ra­cis­ti­sche in­houd ab­so­luut on­ge­schikt voor. Het moet daar­om wel in an­de­re hei­li­ge boe­ken zit­ten, die uit een he­le an­de­re hoek ko­men dan het Ou­de of het Nieu­we Tes­ta­ment. Er lij­ken in­der­daad re­gi­o­na­le ver­schil­len te zijn in re­li­gi­o­si­teit bij we­ten­schap­pers. Eni­ge ver­dui­de­lij­king komt van de Ri­ce Uni­ver­si­teit zelf en staat in het ar­ti­kel dat over het on­der­zoek ge­pu­bli­ceerd werd.

Als laat­ste een strik­vraag voor el­ke athe­ïst: “Wordt de syn­the­ti­sche mens, een­tje die door de Tu­ring-test heen komt en die niet te on­der­schei­den is van een bio-mens, ooit wer­ke­lijk­heid?” Als de res­pon­dent “neen” zegt om­dat hij denkt dat de mens niet te syn­the­ti­se­ren is, dan is hij re­li­gi­eus zon­der het te (wil­len) we­ten. Laat hem dan, als hij zijn ge­loof blijft ont­ken­nen, maar eens uit­leg­gen wat dat men­se­lij­ke dan pre­cies is. Toch een god­de­lij­ke in­jec­tie met een geest? Ik lach me al­tijd gek bij de­ze vraag, waar 9 van de 10 men­sen ge­woon blin­de­lings in­tui­nen; waar­mee ze ont­hul­len dat ze niet echt goed heb­ben na­ge­dacht over hun gezindte.