Pe­tje af voor IJsland

Aan­ge­zien ik geen geld had in het Ice­Sa­ve pro­ject, heb ik ge­mak­ke­lijk pra­ten. Maar ik moet de IJs­lan­ders na­ge­ven dat ze zich kra­nig ver­we­ren in de­ze tur­bu­len­te tijden.

Met bui­ten­ge­woon veel ple­zier ver­nam ik de uit­slag van hun re­fe­ren­dum over de vraag of IJs­land een paar mil­jard Eu­ro, die de IJs­land­se re­ge­ring voor Ice­Sa­ve had moe­ten ga­ran­de­ren, gaat te­rug­be­ta­len aan Ne­der­land en En­ge­land. Van­we­ge het fail­lis­se­ment van een paar IJs­land­se ban­ken met Ne­der­lands en En­gels spaar­geld er op, moest de ga­ran­tie wor­den uit­ge­keerd, maar dat kon IJs­land niet dra­gen. De ga­ran­tie is daar­om tij­de­lijk door Ne­der­land en En­ge­land over­ge­no­men en de­ze twee lan­den vor­de­ren de­ze gi­gan­ti­sche som geld nu van IJs­land te­rug. Ze wil­len fei­te­lijk dat de IJs­land­se be­las­ting­be­ta­ler gaat bloe­den om de En­gel­se en Ne­der­land­se be­las­ting­be­ta­ler te ont­zien. Het zal ech­ter niet als een ver­ras­sing ko­men: de IJs­lan­ders zelf den­ken daar vol­gens het re­fe­ren­dum heel an­ders over. Ze gaan dat dui­de­lijk niet doen.

IJs­land is een land­je met 600.000 in­wo­ners. Door het ge­stunt van fi­nan­ci­ë­le in­stan­ties die in dat land ge­ves­tigd wa­ren en door het plot­se­lin­ge ont­ste­ken van de we­reld­wij­de fi­nan­ci­ë­le cri­sis, zijn er nog­al wat spaar­ban­ken om­ge­val­len, waar­on­der dus ook Ice­Sa­ve in IJs­land. De­ze bank had­den ken­ne­lijk zo veel Ne­der­lands geld in be­heer, dat – als de IJs­land­se over­heid ga­rant zou staan voor die spaar­te­goe­den – het ri­si­co om die paar mil­jard Eu­ro even­tu­eel te moe­ten op­hoes­ten, één op één bij 600.000 IJs­lan­ders te­recht zou ko­men. Nu ben ik geen ra­ket-spe­ci­a­list, maar zelfs ik kan op mijn blo­te klom­pen aan­voe­len dat dit geen ge­zon­de si­tu­a­tie is. Stel je voor: 600.000 be­las­ting­be­ta­lers (zui­ge­lin­gen en be­jaar­den mee­ge­re­kend) die ga­rant zou­den moe­ten staan staan voor een paar mil­jard Ne­der­land­se spaar-Eu­ro’s? Het lijkt te be­la­che­lijk voor woor­den, maar de si­tu­a­tie zat zo wel in el­kaar. Het lijkt er zelfs op, dat er nog nooit ie­mand goed heeft na­ge­dacht over de­ze ga­ran­tie-con­struc­tie, an­ders kan ik mij niet voor­stel­len dat de­ze als zo­da­nig in­tact ge­la­ten was.

La­ten we wel we­zen: het ga­ran­de­ren van spaar­te­goe­den door de over­heid is als het uit­schrij­ven van een blan­co che­que. Hoe kan die over­heid nu over­zien wat het to­ta­le ga­ran­tie­be­drag is? Vol­gens mij kan dat niet. Ik heb het hier bo­ven dan al­leen nog maar over Ne­der­land­se en En­gel­se spaar­te­goe­den en over een en­ke­le bank, maar het to­ta­le pro­bleem is na­tuur­lijk een fac­tor groter.

Nu wil gro­te jon­gen Ne­der­land de IJs­land­se men­sen op­dra­gen om hun eco­no­mie voor een aan­tal de­cen­nia te ont­wrich­ten zo­dat de Ne­der­land­se over­heid, die nu de ga­ran­tie heeft voor­ge­scho­ten, scha­de­loos ge­steld wordt. Die 600.000 men­sen moe­ten een he­le lan­ge tijd krom gaan lig­gen om on­ze 16 mil­joen men­sen wat be­las­ting te be­spa­ren. Wat een flau­we kul! En voor­al ook schaam­te­loos; te­meer om­dat de Ne­der­land­se be­las­ting­be­ta­ler ook een enorm voor­schot doet aan de Ne­der­land­se ban­ken die on­der­uit ge­gaan zijn.

Ik stel van­af hier dat de IJs­lan­ders er goed aan doen dat geld niet te­rug te be­ta­len. Wat mij be­treft kan de he­le re­ge­ling – voor zo­ver die al be­stond – van de baan. De Ne­der­lan­ders die dit be­kos­ti­gen – zo­als ik zelf bij­voor­beeld, met mijn 1,5 mil­le aan maan­de­lijk­se be­las­ting­af­dracht – kun­nen dat stoot­je wel heb­ben. Het zou toch be­zo­pen zijn als de IJs­lan­ders de re­ke­ning gaan be­ta­len voor het fa­len van het mon­di­a­le fi­nan­ci­ë­le sys­teem? Om nog maar te zwij­gen van de ei­gen­lij­ke ver­oor­za­kers van de cri­sis, die nu vrij­uit gaan: de ban­kiers. Zij zijn het, die de­ze su­per-cha­os met hun bui­ten­spo­ri­ge ge­graai en hun on­ac­cep­ta­be­le roe­ke­loos­heid heb­ben veroorzaakt.

Dus: IJs­land, zeg NEE te­gen te­rug­be­ta­ling. Voor al­tijd. Ook in de toe­komst en ook bij een schijn­baar gun­sti­ge re­ge­ling. De uit­ein­de­lij­ke las­ten voor het we­reld­wij­de fi­nan­ci­ë­le de­ba­cle moe­ten maar ver­haald wor­den op de fi­nan­ci­ë­le in­sti­tu­ten en hun exor­bi­tant be­taal­de ma­na­gers. Dat is waar het pro­bleem be­gon. En als dat niet kan, dan moe­ten we het ver­lies maar ne­men, zon­der er daar­na een land­je als IJs­land voor las­tig te gaan vallen.