Al­ge­rije en Ar­me­nië – Fran­se bo­ter op het Turk­se hoofd

V: Wat is een over­een­komst tus­sen Tur­kije en Frank­rijk?

A: Dat bei­de lan­den een mas­sa­moord op hun ge­we­ten heb­ben.

Die van Tur­kije vond plaats in Ar­me­nië, van­af 1915, en werd uit­ge­voerd door de Ot­to­ma­nen, die in WW‑I aan de Duit­se zij­de ston­den en die bij hun te­rug­trek­king van het Rus­si­sche front – waar ze net een enorm pak slaag had­den ge­ïn­cas­seerd – bij­na een com­ple­te be­vol­kings­groep van de aard­bo­dem weg­vaag­den. Frank­rijk heeft haar wa­pen­feit vol­trok­ken toen zij zich eind ja­ren 50 van de vo­ri­ge eeuw ge­dwon­gen te­rug­trok uit het door hen be­zet­te Al­ge­rije, ter­wijl het vreem­de­lin­gen­le­gi­oen on­der het zin­gen van Edit Piaf’s “Non, je ne re­gret­te rien.…” de in­heem­se be­vol­king mas­saal af­slacht­te.

Was het ge­no­ci­de van een van de­ze mach­ten, is de vraag waar­over bei­de lan­den mo­men­teel vech­tend over het po­li­tie­ke po­di­um rol­len? Heb­ben Tur­kije en Frank­rijk zich schul­dig ge­maakt aan vol­ke­ren­moord met voor­be­dach­te ra­de?

Wat Tur­kije be­treft weet ik vrij­wel ze­ker dat dit niet het ge­val is. Voor zo­ver ik weet zijn de Ar­me­ni­ërs het slacht­of­fer ge­wor­den van een diep­zit­ten­de Ot­to­maan­se frus­tra­tie die heeft uit­ge­mond in een ge­welds­or­gie, waar geen mi­nuut plan­ning aan voor­af ge­gaan is. Bij de Fran­sen weet ik dat wat min­der ze­ker. Die trok­ken als ge­wa­pen­de eli­te­troe­pen met een slecht maar strijd­baar ima­go Al­ge­rije in, om daar hun ko­lo­ni­a­le be­lan­gen met har­de hand en veel bloed­ver­gie­ten te ver­de­di­gen. Wie weet wat er voor die vecht­jas­sen ei­gen­lijk op de rol stond. Mis­schien wa­ren de Al­ge­rij­nen in­der­daad een ge­pland doel­wit van een ver door­ge­voer­de “ver­schroei­de aar­de” tac­tiek, die voor­af­gaand aan de po­li­ti­o­ne­le ac­tie in het Ely­s­ée-pa­leis be­dacht werd.

Ge­no­ci­de of niet, het ech­te in­te­res­san­te aan het di­plo­ma­tie­ke arm­wor­ste­len dat nu ont­staat, is dat Tur­kije haar tan­den laat zien en blijk geeft van een groei­en­de macht in haar re­gio. Ze richt zich min­der en min­der op een lid­maat­schap van de Eu­ro­pe­se Unie en neemt zelf­stan­dig po­si­ties in die niet al­tijd stro­ken met de be­lan­gen van de om­ge­ving. Sy­rië bij­voor­beeld, haar kwa­de buur­man, heeft de laat­ste tijd toch al aar­dig wat ke­ren een veeg uit de sanc­tie-pan ge­kre­gen. En nu is Eu­ro­pa aan de beurt en krijgt Frank­rijk er van langs. Ei­gen­lijk heeft dat wel wat, vind ik. De Tur­ken zijn niet meer bang voor ons of wie dan ook. En die Fran­sen, die kun­nen wel een les­je ge­brui­ken… ge­woon, om­dat het Fran­sen zijn. Vind er­van wat je wilt, maar ik denk dat een zelf­ver­ze­kerd Tur­kije een goed Tur­kije is.

Het Fran­se ge­zeur over die Ar­meen­se toe­stand en het straf­baar stel­len van ont­ken­ning van ge­no­ci­de al­daar, gaat wel erg ver. De wet op ont­ken­ning die het Fran­se par­le­ment gis­te­ren heeft aan­ge­no­men slaat he­le­maal ner­gens op en de zin er­van ont­gaat me dan ook ge­heel. Het ge­rucht dat een in de pei­lin­gen weg­zak­ken­de Sar­ko­zy daar­mee de steun van de Fran­se Ar­me­ni­ërs wil vei­lig­stel­len – om zo de pre­si­dents­ver­kie­zin­gen als­nog te kun­nen win­nen – klinkt me wat over­dre­ven in de oren. Maar ik geef toe: bij Frank­rijk weet je het maar nooit. En wat de Turk­se kin­ne­sin­ne te­rug be­treft – over het door de Fran­sen ge­ëxe­cu­teer­de Al­ge­rijn­se de­ba­cle – geldt het zelf­de. Ik ben van me­ning dat po­li­ti­ci van de ge­schied­schrij­ving af moe­ten blij­ven en zich met hun ei­gen za­ken moe­ten be­moei­en.

En bo­ven­dien; laat ie­der­een maar ont­ken­nen wat hij wil. Dat is nu een­maal de con­se­quen­tie van een de­mo­cra­tisch be­stel met vrij­heid van me­nings­ui­ting. Daar moet een zich­zelf res­pec­te­ren­de cul­tuur te­gen kun­nen.