Rel mee!? Brits pseu­do-an­ar­chis­me als con­su­men­ten­the­ma

Ik denk dat ik voor de mees­te ge­zond-den­ken­de men­sen spreek als ik mijn ab­so­lu­te af­keer en af­keu­ring ven­ti­leer over wat er in En­ge­land is ge­beurd. De rel­len die we daar de laat­ste week ge­zien heb­ben zul­len de mees­te men­sen met ver­ba­zing en af­schuw ver­vul­len.

Daar­op is he­laas wel een uit­zon­de­ring te ma­ken. Een “ver­lich­te” doch bui­ten­ge­woon in­fan­tie­le geest in Rot­ter­dam vond het toch no­dig om ook de Ne­der­land­se jon­ge­ren via Twit­ter tot rel­len op te roe­pen. Ge­luk­kig wordt er nu goed voor hem ge­zorgd.

De En­gel­se de­struc­tie van de ei­gen mid­den­stand is een ei­gen­aar­dig fe­no­meen, daar­in al­leen voor­bij­ge­streefd door dat even zo enig­ma­ti­sche hoo­li­ga­nis­me. Ik heb niet veel idee­ën over hoe het zich door de Brit­se re­cen­te ge­schie­de­nis heen ge­draagt, maar de laat­ste uit­was van dit “ver­zet” te­gen de ge­ves­tig­de or­de laat goed zien hoe na­maak het ei­gen­lijk is. Want wie wa­ren er nu he­le­maal het doel­wit van de plun­de­ren­de en ver­nie­len­de jon­ge­ren? Niet de ge­ves­tig­de or­de. Ook niet – uit­put­tend – de fi­nan­ci­ë­le spe­lers in het cen­trum van Lon­den. (Als je de ver­ze­ke­rings­maat­schap­pij­en die nu gaan uit­ke­ren niet mee­telt ten­min­ste…) Het doel­wit van al­le ge­weld was de mid­den­stand. De klei­ne win­ke­liers en de win­kel­ke­tens die al­le­maal één ding ge­meen heb­ben: ze le­ve­ren pro­duc­ten die de con­sump­tie­gei­le jon­ge­ren wil­len heb­ben en waar­op die den­ken een in­trin­siek recht te heb­ben.

Wat zegt zo’n slap­ja­nus op de En­gel­se tv, ter­wijl hij ge­mas­kerd en wel met een gro­te bek zich­zelf op een zeer door­zich­ti­ge ma­nier staat te le­gi­ti­me­ren? Dat hij nog niet klaar is met En­ge­land, en dat hij geen grein­tje spijt heeft van zijn da­den en juist te­vre­den is – el­ke keer als hij naar de nieu­we, vers ge­plun­der­de plas­ma tv kijkt die nu aan de muur van zijn slaap­ka­mer prijkt.

Ach, me­neer is nog niet klaar met En­ge­land? Het wordt door de­ze snot­neus ge­bracht als­of er een heu­se maat­schap­pe­lij­ke strijd ge­voerd wordt, daar in die En­gel­se stra­ten. Maar ie­der­een die ver­der kijkt dan zijn neus lang is weet hoe het echt zit. Hier­on­der re­ke­nen wij dan – de voor­zie­nig­heid be­ter het – ook de con­ser­va­tie­ve pre­mier Da­vid Ca­me­ron, die on­danks zijn fou­te po­li­tie­ke kleur toch tref­fen­de din­gen zegt. Zo heeft hij het over een jeugd die za­ken als rech­ten zon­der plich­ten en res­pect zon­der pres­ta­ties maar ook ac­ties zon­der con­se­quen­ties en mis­da­den zon­der sanc­ties nor­maal vindt. Op zich is dat geen schok­ken­de on-con­ser­va­tie­ve re­to­riek van de­ze goe­de man. Maar hij zegt ook nog iets an­ders, en dat is: het voor­beeld dat is ge­ge­ven door som­mi­ge mi­nis­ters, par­le­men­ta­ri­ërs en de ban­kiers, met hun schaam­te­lo­ze ge­frau­deerd, ge­zwen­del, cor­rup­tie en ri­si­co­vol­le nep-pro­duc­ten – die voor­al tot doel had­den om de klan­di­zie uit te mel­ken – is in­di­ca­tief voor het mo­re­le ver­val van de maat­schap­pij. Moe­ten de jeug­di­gen van te­gen­woor­dig zich daar­aan spie­ge­len? Die zien de gro­te jon­gens uit het es­ta­blish­ment om zich heen – die in het slecht­ste ge­val een mo­del van on­kreuk­baar­heid zou­den moe­ten zijn – ste­len als de ra­ven en zich­zelf on­ge­remd ver­rij­ken. Hoe kun­nen zij de vol­gen­de ge­ne­ra­tie le­ren wat mo­reel ver­ant­woor­de­lijk ge­drag is?

Ik geef toe: de­ze con­ser­va­tie­ve pre­mier legt toch ook wel wat schuld neer bij de tra­di­ti­o­neel hei­li­ge in­sti­tu­ties van [kerk], ka­pi­taal en staat. En dat is voor een po­li­ti­cus van zijn sig­na­tuur geen ge­rin­ge pres­ta­tie.

Ik heb wel eens ho­ren zeg­gen dat een oor­log goed is voor de ge­ne­ra­tie die er ach­ter­aan komt. On­der­schrij­ven doe ik de­ze vi­sie niet, maar het lijkt er­op dat ze in En­ge­land de touw­tjes zelf maar in han­den ne­men bij ge­brek aan ech­te el­len­de. Het ge­win dat daar­bij wordt na­ge­streefd is ech­ter pro­faan en fu­tiel en zeer kort-cy­clisch. Het gaat om or­di­nai­re dief­stal van con­sump­tie­goe­de­ren van (…niet door!…) men­sen die niet veel te ma­ken heb­ben met de mis­stan­den in de sa­men­le­ving. Hun eni­ge mak­ke is hun kwets­baar­heid.

Het ge­zin als so­li­de ba­sis van een wen­se­lij­ke mo­raal zou vol­gens pre­mier Ca­me­ron dé uit­weg zijn voor een maat­schap­pij die tot in de verste uit­hoe­ken ver­rot lijkt. De pro­ble­men be­per­ken zich niet tot een spe­ci­fiek seg­ment van de Brit­se sa­men­le­ving of tot een en­ke­le so­ci­a­le laag, maar ma­ni­fes­te­ren zich lands- en ka­mer­breed. Ik zelf denk dat het daar­om niet zo maar gaat wer­ken om de op­los­sing in de ver­ster­king van de ge­zins­waar­den te zoe­ken. Er moet een veel bre­de­re in­fra­struc­tuur zijn waar­over nor­men en waar­den kun­nen be­we­gen in de rich­ting van de nieu­we ge­ne­ra­tie bur­gers. De kerk be­staat bij­na niet meer en an­de­re in­sti­tu­ten wordt lang­zaam maar ze­ker het le­ven moei­lij­ker ge­maakt door­dat steun van­uit de over­heid ver­dwijnt. Het is op zijn minst na­ïef om te den­ken dat het ge­zin al­leen al­le norm-vor­men­de ta­ken op zich zou kun­nen ne­men. Dat is – om maar één be­zwaar te noe­men – van­we­ge de eco­no­mi­sche wer­ke­lijk­heid van de mees­te ge­zin­nen al een on­mo­ge­lijk­heid. En wat te den­ken van hen die niet in een ge­zin groot wor­den? Val­len die qua mo­re­le vor­ming straks tus­sen wal en schip?

Het wordt bij­na een in­te­res­san­te puz­zel om een struc­tuur in el­kaar te ste­ken die ge­ne­ra­tie na ge­ne­ra­tie wel­wil­len­de ci­vi­lis­ten voort­brengt, die het in ie­der ge­val niet in het hoofd ha­len om zich en mas­se te­gen een wil­le­keu­ri­ge be­vol­kings­groep te ke­ren. Want dat is wat er nu ge­beurd is. Die win­ke­liers, die valt niets te ver­wij­ten. Die zijn het slacht­of­fer van de wil­de meu­te ge­wor­den, al­leen van­we­ge het feit dat zij spul­len ver­ko­pen die door de jon­ge­ren erg ge­wild zijn.

Ik ont­kom er niet aan om hier­bo­ven de rel­len neer te zet­ten als een con­su­men­ten-is­sue waar­over een nep-po­li­tiek saus­je is ge­go­ten. Er wordt on­der het mom van een ap­pel die nog te schil­len valt met de ge­ves­tig­de or­de een straat­oor­log ge­voch­ten die niet over po­li­tie­ke rech­ten gaat, maar over bling-bling spul­len. Je kunt daar he­le ge­ne­ra­ties Ara­bie­ren naast zet­ten, die op dit mo­ment wel een ech­te strijd voe­ren – en om de goe­de re­de­nen. Het con­trast is rond­uit stui­tend en ik word er niet vro­lijk van als de ver­wend­heid die spreekt uit die Brit­se melk­muil­tjes me van­af het nieuws bij­na aan­vliegt. Aan de ene kant van fort Eu­ro­pa vech­ten de men­sen voor een mens­waar­dig be­staan in vrij­heid en de­mo­cra­tie, daar­bij niet on­vaak het le­ven la­tend, ter­wijl bin­nen het Schen­gen-bas­ti­on – waar het le­ven in ver­hou­ding toch com­for­ta­bel en vrij te noe­men is – de strijd om or­di­nai­re con­su­men­ten­elek­tro­ni­ca, kle­ding en al­les wat de moei­te van het ste­len waard is gaat.

De na­sleep van het ge­so­de­mie­ter in En­ge­land zal niet tri­vi­aal zijn. Voor­al niet voor hen die zich mo­gen re­ke­nen on­der de ve­le ar­res­tan­ten die nu wor­den bin­nen­ge­haald. Als ik mij niet ver­gis loopt de tel­ler nu al ver­der dan 2.000. En de rech­ters in het En­gel­se heb­ben van­af het be­gin van de ar­res­ta­tie­golf of­fi­ci­eel een slecht hu­meur toe­ge­we­zen ge­kre­gen. In het nieuws ko­men in­di­ca­ties bo­ven­drij­ven die het erg­ste doen ver­moe­den – er wordt bij­zon­der streng en zwaar ge­straft. Maar het smoelt wel ef­fec­tief, voor het oog van de we­reld, en het lijkt er op dat de zaak in En­ge­land on­der con­tro­le is. Maar of dat ook echt waar is valt nog te be­zien.

Uit­ein­de­lijk is het nog maar de vraag of een ver­wen­de jeugd en een af­kal­ven­de ge­zins-ge­zind­heid wel de ech­te en eni­ge oor­za­ken zijn van de on­rust die we heb­ben ge­zien – even­tu­eel ge­smeerd met het slech­te voor­beeld van de he­ren po­li­ti­ci, ban­kiers en cap­tains of in­du­stry. Stel dat er nu iets heel an­ders on­der zit, zo­als een au­then­tie­ke po­li­tie­ke en so­ci­a­le po­la­ri­sa­tie van het ka­li­ber ja­ren (19)80? On­ze aan­dacht is af­ge­leid door meer­de­re cri­ses en re­vol­tes , ver­spreid over heel Eu­ro­pa en haar sa­tel­lie­ten; en door hun ef­fec­ten in ons da­ge­lijk­se le­ven. Het is ech­ter geen ge­ge­ven dat we al­tijd goed waar­ne­men wel­ke za­ken er echt spe­len in on­ze maat­schap­pij. En wie het denkt te we­ten mag het zeg­gen. Daar­om ho­ren we na­tuur­lijk ook zo veel.… Het zal er wel op neer gaan ko­men dat de ana­ly­ses die in de toe­komst ach­ter­uit kij­ken, een ant­woord van eni­ge de­ge­lijk­heid kun­nen ge­ven. De ge­schie­de­nis zal het ons gaan le­ren – over een jaar of wat.

Het is een heel or­di­nair sen­ti­ment dat op dit mo­ment het bes­te bij mij be­klijft, en dat is het leed­ver­maak dat ik voel bij het on­der­uit­gaan van een land als En­ge­land, zo recht voor het oog van de we­reld. En wat me daar­bij in het bij­zon­der be­valt is de steun die de En­gel­se rel­schop­pers uit die we­reld krij­gen. Die komt van suf­ferds als Khad­af­fi en Cha­vez en nog een paar an­de­re ge­vaar­lijk ge­stoor­de ele­men­ten. Ik zou daar als rel­schop­per niet bij­zon­der trots op zijn. Grap­pig is het daar­en­te­gen wel en het le­vert toch aar­di­ge am­mu­ni­tie op voor het ge­val je er­gens een groot­ge­bek­te Brit te­gen­komt. “Zeg, hoe zat dat ook al­weer op dat ei­land van jul­lie, zo mid­den in dat jaar 2011? Daar was toch iets met een re­vo­lu­tie die werd ge­steund door de paria’s van de we­reld­po­li­tiek? Wat een ge­wel­di­ge pres­ta­tie is dat toch.….. NOT!”

En­ge­land. Ik heb al ja­ren mijn twij­fels over dat land waar de in­di­rec­te com­mu­ni­ca­tie tot een wa­re kunst ver­he­ven is. Mis­schien als de ver­schil­len­de ge­ne­ra­ties nu eens echt met el­kaar in ge­sprek gaan – om te be­gin­nen op de ge­zins­vloer – zou dat niet al heel veel el­len­de sche­len? Als ik zo naar Ne­der­land kijk, zit daar mis­schien wel de gro­te winst­klap­per, he­le­maal gra­tis en voor niets. Ik zal PM D.C. eens bel­len.….