Au­to­ri­ta­ris­me wint ter­rein, net zo­als in de 1920’s

Mo­men­teel lees ik het bui­ten­ge­woon ver­ont­rus­ten­de boek van Ma­de­lei­ne Al­bright over het nieuw, op­ko­men­de fas­cis­me van on­ze ge­ne­ra­tie. Het is he­laas een on­ont­koom­baar feit dat de bur­gers van nu – over de he­le we­reld – zich op­nieuw la­ten in­pak­ken door Ster­ke Slo­gans van Ster­ke Man­nen met Ster­ke Ver­ha­len.

Ik had graag ge­wild dat ik veel te zwaar til aan de po­li­tie­ke ont­wik­ke­lin­gen om mij heen en over­dre­ven be­zorgd ben over de toe­komst van mijn kin­de­ren; voor­al over de re­gimes waar­on­der zij gaan over­le­ven of waar­van ze an­ders­zins last gaan krij­gen. Ge­luk­kig zit­ten ze in Ne­der­land en niet in Tur­kije, el­ders in Oost-Eu­ro­pa, Rus­land, Zuid-Ame­ri­ka of de Ver­e­nig­de Sta­ten, maar al te ge­rust ben ik er niet op. Wij heb­ben al­tijd nog Wil­ders, die nog steeds een puin­hoop van on­ze de­mo­cra­tie kan ma­ken. Wel ben ik over­tuigd van on­ze na­ti­o­na­le veer­kracht en ons zelf­rei­ni­gen­de ver­mo­gen. Een de­mo­cra­tisch-le­ga­le staats­greep – zo een als waar­mee Mus­so­li­ni en Hit­ler aan de macht kwa­men – zal hier nooit plaats­vin­den. Wat an­de­re lan­den be­treft ben ik daar­van niet over­tuigd, met uit­zon­de­ring van Duits­land.

Mijn over­be­zorgd­heid voor on­ze de­mo­cra­tisch toe­komst is niet he­le­maal on­te­recht. Albright’s be­schrij­ving van het op­ko­men­de fas­cis­me als po­li­tie­ke in­no­va­tie van de 20e eeuw is hui­ve­ring­wek­kend. De pa­ral­lel­len met de hui­di­ge au­to­ri­tair ge­o­ri­ën­teer­de macht­heb­bers zijn stui­tend.

Men­sen le­zen wei­nig vind ik; boe­ken zijn een zeld­zaam­heid in de da­ge­lijk­se in­ta­ke van de ge­mid­del­de mens. Ik meet dat af aan wat ik om mij heen zie en de re­ac­tie die ik krijg als ik ver­tel hoe veel ik zelf lees. You­Tu­be is po­pu­lair­der. Ik hoop dat de on­der­staan­de nood­kreet van Jo­hn Oli­ver, die sum­mier maar ef­fec­tief be­strijkt wat Al­bright in haar boek be­schrijft, door veel men­sen wordt ge­zien en als be­lang­rij­ke waar­schu­wing wordt aan­ge­no­men.

Be­lang­rij­ke no­tie: de po­pu­la­ri­teit van Ro­dri­go Du­ter­te, de dic­ta­tor van dienst op de Fi­li­pij­nen, zal waar­schijn­lijk sterk stij­gen na zijn aan­kon­di­ging om doods­es­ka­ders in te stel­len te­gen com­mu­nis­ten. Het ui­ter­ste staats­ge­weld te­gen po­li­tie­ke te­gen­stan­ders; het is het be­gin van het ein­de. Dat Trump de­ze ver­ach­te­lij­ke, wan­stal­ti­ge des­poot nog de he­mel in prijst ook is om van te hui­len. Toch krijgt ook Trump er zijn aan­hang door mee; ook die is zeer ge­char­meerd van Trump’s “kracht en recht-door-zee re­to­riek” en loopt waar­schijn­lijk in com­mis­sie weg met Du­ter­te. Dat is het ech­te ge­vaar van het fas­cis­me: de ge­voe­lig­heid van het volk voor de­ze pseu­do-ide­o­lo­gie en de aan­trek­kings­kracht die het heeft voor de door­snee bur­ger. Het is de por­té van Albright’s en Oliver’s waar­schu­wing.