Autoritarisme wint terrein, net zoals in de 1920’s

Momen­teel lees ik het bui­ten­ge­woon ver­ont­rus­ten­de boek van Made­lei­ne Albright over het nieuw, opko­men­de fas­cis­me van onze gene­ra­tie. Het is helaas een onont­koom­baar feit dat de bur­gers van nu – over de hele wereld – zich opnieuw laten inpak­ken door Ster­ke Slo­gans van Ster­ke Man­nen met Ster­ke Verhalen. 

Ik had graag gewild dat ik veel te zwaar til aan de poli­tie­ke ont­wik­ke­lin­gen om mij heen en over­dre­ven bezorgd ben over de toe­komst van mijn kin­de­ren; voor­al over de regimes waar­on­der zij gaan over­le­ven of waar­van ze anders­zins last gaan krij­gen. Geluk­kig zit­ten ze in Neder­land en niet in Tur­kije, elders in Oost-Euro­pa, Rus­land, Zuid-Ame­ri­ka of de Ver­e­nig­de Sta­ten, maar al te gerust ben ik er niet op. Wij heb­ben altijd nog Wil­ders, die nog steeds een puin­hoop van onze demo­cra­tie kan maken. Wel ben ik over­tuigd van onze nati­o­na­le veer­kracht en ons zelf­rei­ni­gen­de ver­mo­gen. Een demo­cra­tisch-lega­le staats­greep – zo een als waar­mee Mus­so­li­ni en Hit­ler aan de macht kwa­men – zal hier nooit plaats­vin­den. Wat ande­re lan­den betreft ben ik daar­van niet over­tuigd, met uit­zon­de­ring van Duitsland.

Mijn over­be­zorgd­heid voor onze demo­cra­tisch toe­komst is niet hele­maal onte­recht. Albright’s beschrij­ving van het opko­men­de fas­cis­me als poli­tie­ke inno­va­tie van de 20e eeuw is hui­ve­ring­wek­kend. De paral­lel­len met de hui­di­ge auto­ri­tair georiënteerde macht­heb­bers zijn stuitend.

Men­sen lezen wei­nig vind ik; boe­ken zijn een zeld­zaam­heid in de dage­lijk­se inta­ke van de gemid­del­de mens. Ik meet dat af aan wat ik om mij heen zie en de reac­tie die ik krijg als ik ver­tel hoe veel ik zelf lees. You­Tu­be is popu­lair­der. Ik hoop dat de onder­staan­de nood­kreet van John Oli­ver, die sum­mier maar effec­tief bestrijkt wat Albright in haar boek beschrijft, door veel men­sen wordt gezien en als belang­rij­ke waar­schu­wing wordt aangenomen.

Belang­rij­ke notie: de popu­la­ri­teit van Rodri­go Duter­te, de dic­ta­tor van dienst op de Fili­pij­nen, zal waar­schijn­lijk sterk stij­gen na zijn aan­kon­di­ging om doods­es­ka­ders in te stel­len tegen com­mu­nis­ten. Het uiter­ste staats­ge­weld tegen poli­tie­ke tegen­stan­ders; het is het begin van het ein­de. Dat Trump deze ver­ach­te­lij­ke, wan­stal­ti­ge des­poot nog de hemel in prijst ook is om van te hui­len. Toch krijgt ook Trump er zijn aan­hang door mee; ook die is zeer gechar­meerd van Trump’s “kracht en recht-door-zee reto­riek” en loopt waar­schijn­lijk in com­mis­sie weg met Duter­te. Dat is het ech­te gevaar van het fas­cis­me: de gevoe­lig­heid van het volk voor deze pseu­do-ide­o­lo­gie en de aan­trek­kings­kracht die het heeft voor de door­snee bur­ger. Het is de porté van Albright’s en Oliver’s waarschuwing.