Be­las­tin­gen als Volks­red­der – de klei­ne staat is do­de­lijk

Het blijft een ra­re ge­dach­te: een ef­fec­tie­ve staat voe­ren ter­wijl je aan al­le kan­ten pro­beert de fi­nan­cie­ring er­van te tor­pe­de­ren. Zo waait de wind in de V.S. al heel lang en zo gaat hij bin­nen­kort on­der de De­biel van Dienst Do­nald Trump nog een tik­kie har­der waai­en.

De ra­ti­o­na­le is sim­pel. In de V.S. heerst het idee dat de staat zo klein mo­ge­lijk moet zijn en zo wei­nig mo­ge­lijk geld moet kos­ten. Te­ge­lij­ker­tijd groeit het laat­ste de­cen­ni­um ui­terst rap een vei­lig­heids­be­sef dat er voor zorgt dat de V.S. een soort bun­ker op de­ze pla­neet is ge­wor­den, waar een ge­weld­da­di­ge ter­ro­rist niet meer zo­maar naar bin­nen komt. (Dat het he­le land al lang vol zit met tot de tan­den ge­wa­pen­de bur­gers die op elk mo­ment uit hun dak kun­nen gaan om een school­ge­bouw leeg te schie­ten, doet er even niet toe.) Als je dan be­denkt dat ze daar nog die pe­per­du­re so­ci­a­le werk­plaats die het “Mi­li­tair In­du­stri­ë­le Com­plex” heet heb­ben, dan kun je de bui al voe­len han­gen. In Ame­ri­ka ligt de fi­nan­ci­ë­le fo­cus op het re­pres­sie­ve agres­sie­ap­pa­raat. On­der­tus­sen ver­loe­dert het land en zakt het qua staat van on­der­houd weg tot het ni­veau van de voor­ma­li­ge Sov­jet-Unie.

De ge­dach­te van de klei­ne staat – een dom­me en in­ef­fec­tie­ve ge­dach­te in een toe­ne­mend com­plexe en glo­ba­le sa­men­le­ving – is voor­al gun­stig voor de rij­ke en ver­mo­gen­de Ame­ri­kaan, die goed voor zich­zelf kan zor­gen. De mid­den­klas­se wordt steeds klei­ner en is steeds min­der goed in staat om haar broek op te hou­den; zelfs met meer­de­re baan­tjes per wer­ken­de vol­was­se­ne. Zij zijn dus af­han­ke­lij­ker dan de rij­ke Ame­ri­kaan van een goed ope­re­ren­de staat die zorgt voor een so­ci­aal vang­net en een goed­wer­ken­de ci­vie­le in­fra­struc­tuur. En laat ik een kust­be­scher­ming die or­k­aan­be­sten­dig is niet ver­ge­ten. Even­wel, als de be­las­tin­gen in Ame­ri­ka nog ver­der om­laag gaan en daar­door de staats­fi­nan­cie­ring nog ver­der on­der druk komt te staan, dan vraag ik me af hoe lang ze het daar nog gaan rond­brei­en. Je zou toch ver­wach­ten dat het in de V.S. een keer­tje zo gi­gan­tisch mis­gaat dat er een de­sa­streu­ze cas­ca­de ont­staat, die het land voor een lan­ge tijd in het don­ker zet. De re­cen­te over­stro­min­gen zijn een hel­der voor­te­ken.

De staat van on­der­houd van de Ame­ri­kaan­se kern­cen­tra­les zou wel eens een be­lang­rij­ke trig­ger kun­nen zijn. Uit “ef­fi­ci­en­cy-over­we­gin­gen” zijn die na­me­lijk vol­le­dig ge­pri­va­ti­seerd en ligt de tech­ni­sche ver­ant­woor­de­lijk­heid bij de par­ti­cu­lie­re ei­ge­na­ren. De staat doet hier niet aan mee. Het pro­bleem is ech­ter dat die din­gen door be­zui­ni­gin­gen op het on­der­houd in bij­zon­der slech­te staat ver­ke­ren en dus op elk mo­ment een pro­bleem in de or­de van groot­te van Fukushima/Chernobyl kun­nen ver­oor­za­ken – met de Ame­ri­kaan­se be­las­ting­be­ta­ler als di­rect slacht­of­fer.

Te­ke­nend bij dit al­les is de des­in­te­res­se die in de V.S. lijkt te heer­sen als het om het volks­wel­zijn gaat, want de re­ken­som is heel een­vou­dig: hoe meer be­las­tin­gen er ge­he­ven wor­den, hoe meer de staat kan doen en dus hoe gro­ter het pro­fijt voor de door­snee bur­ger is. Hier werkt dat in ie­der ge­val wel zo. Als het doel is om be­las­tin­gen zo veel mo­ge­lijk te be­per­ken – en dat is het in de V.S. al eeu­wen­lang – zon­der daar­bij na te den­ken over de ge­vol­gen die dit voor een land heeft, dan is dat niets an­ders dan apert ego­ïs­me. Sa­men met een ui­terst lak­se at­ti­tu­de wat be­treft het mi­li­eu kan dat niet an­ders dan uit­mon­den in een ramp die heel veel men­sen het le­ven gaat kos­ten en dat zul­len geen le­vens van rij­ke Ame­ri­ka­nen zijn.