De Rus­si­sche Rou­let­te Ra­ce

Het bekt wel lek­ker, dat R-R-R. De aan­lei­ding van de­ze (al)literaire hoog­vlie­ger (…) is ech­ter niet fijn. Ik zie in de me­dia van­daag dat de Rus­si­sche dis­si­dent Aleks­ei Na­val­ny is vrij­ge­la­ten na­dat hij we­gens staats­ge­vaar­lij­ke ac­ti­vi­tei­ten ruim twee we­ken heeft vast­ge­ze­ten.

Even voor de goe­de or­de: “staats­ge­vaar­lijk” is in het Rus­sisch een an­der woord voor “neigt naar de­mo­cra­tie” en is daar­om een kan­di­daat voor be­strij­ding door Poe­tins stoot­troe­pen. Het ont­gaat me on­der­tus­sen waar­om ze daar in Mos­kou de moei­te nog doen om de pre­ten­ties van de­mo­cra­tie, ver­kie­zin­gen en über­haupt op­po­si­tie nog hoog te hou­den. Ie­der­een weet – zo­wel in Rus­land als daar­bui­ten – dat het klink­kla­re on­zin is.

Poe­tin en zijn en­tou­ra­ge van su­per rij­ke en mach­ti­ge man­nen gaan echt het po­di­um niet vrij­ma­ken voor een nieuw re­gime. Dat zou na­me­lijk be­te­ke­nen dat ze hun vin­gers uit de pap­pot moe­ten ha­len ten gunste van een nieu­we eli­te of voor (god be­ter het) een de­mo­cra­tisch ge­vorm­de gro­te-men­sen-re­ge­ring. En dat doen ze niet; nu niet en over 10 jaar niet. De eni­ge weg die vol­gens mij voor Rus­land open ligt is die van een op­lo­pen­de in­ter­ne span­ning, ge­volgd door een re­vo­lu­tie of een bur­ger­oor­log. Met bei­de ca­ta­stro­fes heb­ben ze rui­me er­va­ring.

De cal­cu­la­tie is niet echt in­ge­wik­keld. Poe­tin steunt voor zijn re­gime op re­pres­sie, ma­ni­pu­la­tie en mo­no­po­li­se­ring van de me­dia en het uit­de­len van rijk­dom aan zijn uit­vre­ters. Aan al dat moois zit ech­ter een grens.

Re­pres­sie bij­voor­beeld, kan tot op ze­ke­re hoog­te wor­den vol­ge­hou­den, maar dan kan het niet meer er­ger. Ui­ter­lijk van­af dat punt in de tijd be­gint het ge­wa­pen­de ver­zet te smeu­len. Wat dan gaat mee­spe­len is die Rus­si­sche in­stel­ling in­za­ke dat soort din­gen: als Rus­sen ra­di­caal gaan dan wordt het hef­tig. Dat laat­ste is een af­ge­lei­de van hun ge­com­bi­neer­de ei­gen­schap­pen van pa­tri­ot­tis­me, de hang naar een ster­ke lei­der, het zelf­ver­trou­wen als het om de strijd gaat én de on­der­tus­sen uit­ge­brei­de or­ga­ni­sa­tie van mi­li­tan­te jon­gens door het ge­he­le land.

Wat daar nog bij komt is de ge­woon­te van Rus­si­sche lei­ders om – als je van­af de mid­del­eeu­wen kijkt – vrij vaak aan een ui­terst ge­weld­da­dig ein­de te ko­men. Dat wordt niet noe­mens­waar­dig door het volk of de op­po­si­tie ge­re­geld, maar eer­der door zo­ge­naam­de in­ter­ne ver­trou­we­lin­gen van het re­gime. Van de vroe­ge­re Tsa­ren – tot de re­vo­lu­tie van 1917 – is ze­ker de helft door de hand van de ei­gen hof­hou­ding of fa­mi­lie af­ge­maakt. De lich­ting Sov­jet-lei­ders is – voor zo­ver we dat kun­nen we­ten – er in die zin nog goed van­af ge­ko­men, maar het ou­de me­tier van staats­kop­pen­snel­ler is in no ti­me weer in ere her­steld. Zo wordt “staats­hoofd” weer die tra­di­ti­o­neel le­vens­ge­vaar­lij­ke baan.

Of­wel, de Rus­si­sche Sou­ve­rein uit­han­gen is no­toir slecht voor de ge­zond­heid. Nu ik er aan denk: je snapt niet dat er zo veel ani­mo voor is. Wat dat aan­gaat zou ik Na­val­ny wil­len aan­ra­den zijn heil er­gens an­ders te gaan zoe­ken, ten­zij hij het voor el­kaar krijgt om van Rus­land een de­mo­cra­tisch land te ma­ken. Dat zit er vol­gens mij ech­ter niet in. Het zit niet in de Rus­sen, zeg ik daar­mee; net zo­als het ook niet de Tur­ken zit. Ook die na­tie is mo­men­teel hard op weg een ge­cer­ti­fi­ceer­de dic­ta­tuur te wor­den, met me­de­we­ten en ze­gen van het volk.

Voor het ge­voel blijft het trou­wens een heel ei­gen­aar­dig ding: het vok dat de de­mo­cra­tie af­schaft. Ei­gen­lijk zou het niet moe­ten kun­nen. Maar het kan wel. Het is ook in 1933 ge­beurd…


Up­da­te 12 april 2017: En dan nog even dit be­richt…