Het ge­val Marx

Een Karl Marx voet­gan­gers­licht in Trier, de ge­boor­te­stad van Marx.

Op 5 mei 1818, 200 jaar ge­le­den, werd Karl Marx in Trier ge­bo­ren. Van­we­ge zijn on­mis­ken­ba­re be­lang voor on­ze eco­no­mi­sche ge­schie­de­nis te­ken ik dat toch maar even aan – zij het met wat licht ge­sjoe­mel, dat dan weer wel.

Erg diep ga ik niet in op zijn le­ven, den­ken en doen, want ik be­schouw hem als ba­sis­ken­nis voor de mi­ni­ma­le in­tel­lec­tu­eel. Op dit blogdin­ge­tje staat zijn mees­ter­werk “Das Ma­ni­fest der kom­mu­nis­ti­schen Partei” (ook in het Ne­der­lands) – dat hij sa­men met zijn kom­paan Frie­d­rich En­gels schreef – al heel lang apart op de voor­pa­gi­na ge­list als ver­plich­te li­te­ra­tuur voor ie­der­een. Want wie Marx niet kent is een po­li­tie­ke on­be­nul. Daar kun­nen we heel nor­maal over doen. Ove­ri­gens is dit jaar ook voor dat pam­flet een ju­bi­le­um­jaar: het werd 170 jaar ge­le­den ge­schre­ven.

De groot­ste ver­dien­ste van Marx is naar mijn me­ning het ont­wik­ke­len van het be­grip­pen­ap­pa­raat waar­mee ie­der­een – ook de meest ra­bi­a­te ne­o­li­be­raal – de eco­no­mi­sche ver­hou­din­gen op de­ze pla­neet be­schrijft. Hij heeft die taal zo on­ge­veer uit­ge­von­den. Per­soon­lijk vind ik de leuk­ste lem­ma­ta, die het bes­te bij mijn po­li­tie­ke sig­na­tuur en mijn leun­stoel-re­vo­lu­ti­o­nai­re wal­stuur­mansas­pi­ra­ties pas­sen: “klas­se, klas­sen­strijd, onderbouw/bovenbouw, ver­vreem­ding, Ver­e­len­dung en na­tuur­lijk De Re­vo­lu­tie van het Pro­le­ta­ri­aat.”

Ik wil hier niet na­la­ten om de waar­schu­wing die ik hier al meer­de­re ke­ren heb ge­ven­ti­leerd maar weer eens van stal te ha­len: Ie­der­een die denkt dat Marx on­ge­lijk had met zijn re­vo­lu­tie – die nooit is ge­ko­men om­dat door het toe­doen van vak­bon­den en syn­di­ca­ten een zeer goed­boe­ren­de mid­den­klas­se is ont­staan – struis­vo­gelt zijn kop in het zand. Marx voor­spel­de dat de re­vo­lu­tie zou wor­den uit­ge­voerd door een hoog ge­kwa­li­fi­ceerd pro­le­ta­ri­aat. Toen er zo’n 100 jaar ge­le­den in en­ke­le fa­ses en uit­ge­smeerd over een aan­tal ja­ren een mar­xis­ti­sche re­vo­lu­tie plaats­vond, toen be­stond een der­ge­lijk pro­le­ta­ri­aat nog niet. Ze moesten het daar doen met boe­ren (op het plat­te­land), on­ge­school­de ar­bei­ders (Pe­tro­grad) en ma­tro­zen (de krui­ser Po­tem­kin). Het daar­uit vol­gen­de com­mu­nis­ti­sche ex­pe­ri­ment, dat be­gon met Len­in & Sta­lin en dat 70 jaar duur­de om te ein­di­gen met Gor­batsjov, is door apert bar­ba­ris­me vol­le­dig mis­lukt.

Nu zijn de tij­den ech­ter an­ders. Een hoog­ge­kwa­li­fi­ceerd gro­ten­men­sen­pro­le­ta­ri­aat (en een zeer goed op­ge­lei­de mid­den­klas­se) be­staan nu wel en de “Ver­e­len­dung”, die nu “Ine­qua­li­ty by Ne­o­li­be­ra­lism” heet, zorgt voor een re­vo­lu­tie­po­ten­ti­eel dat niet te ne­ge­ren is. Ik ben geen pes­si­mist, dus ik zie hem er nog wel van ko­men; die dag dat de Gro­te Graai­ers van het Ka­da­ver­Ka­pi­ta­lis­me aan de hoog­ste bo­men zul­len han­gen. En wat zeg­gen we dan? “Ei­gen schuld, dik­ke bult!