Voor Ju­li­a­na van Oran­je lof, lof en nog eens lof

Ju­li­a­na, 1963

Ik leer nog eens wat zo af & toe. & hoe gro­ter de dis­cre­pan­tie is tus­sen wat ik denk te we­ten & de wer­ke­lij­ke fei­ten, hoe gro­ter de nop­jes waar­in ik ver­keer. In die zin geef ik toe een mil­de ma­so­chist te zijn. De exer­ci­tie duidt na­me­lijk op pro­gres­sie & daar houd ik van.*

Een van de din­gen waar­van ik bij­voor­beeld van al­les en nog wat heel ze­ker dacht te we­ten, was de be­perk­te rol van prin­ses Ju­li­a­na (1909 – 2004) tij­dens & na de oor­log. Mijn beeld was dat ze met haar jon­ge, star­ten­de ge­zin via En­ge­land naar Ca­na­da was ge­reisd om daar de oor­log in be­trek­ke­lij­ke rust als huis­moe­der uit te zit­ten, ter­wijl haar moe­der Wil­hel­mi­na & huis­band Bern­hard aan de­ze zij­de van de oce­aan or­de op za­ken stel­den te­gen de Duit­se be­zet­ter. Niets is ech­ter min­der waar.

Het valt al te ra­den: ik ben Juliana’s eer­ste ech­te, we­ten­schap­pe­lij­ke gro­te­men­sen-bi­o­gra­fie “Ju­li­a­na, vor­stin in een man­nen­we­reld” (2016) van Jo­lan­de Wit­huis aan het le­zen. & ik moet zeg­gen, nu ik on­ge­veer hal­ver­we­ge in de­ze 750 ef­fec­tie­ve pagina’s tel­len­de deur­stop­per ben, dat het een bui­ten­ge­woon boei­end boek is. Voor­dat ik er aan be­gon was me door de ver­schil­len­de na­ko­me­lin­gen van Ju­li­a­na via de pers al ver­teld dat het on­waar & stem­ming­ma­kend was. Sail­lant de­tail is ech­ter dat de­ze Oran­jesnui­ters het boek vol­gens mij nog niet ge­le­zen had­den, want dan had­den ze waar­schijn­lijk an­ders ge­piept. In de­ze bi­o­gra­fie wordt de wat do­cie­le en suf­fi­ge Ju­li­a­na die ik al­tijd “ge­kend” heb, gron­dig ge­re­ha­bi­li­teerd tot een ster­ke, in­tel­li­gen­te & naar vrij­heid snak­ken­de vrouw, die tij­dens de oor­log een zeer ac­tie­ve PR mis­sie voer­de voor het ge­teis­ter­de va­der­land. Dat deed ze ter­wijl de ge­dood­verf­de ver­zets­prins Bern­hard voor­al aan het niets­nut­ten, aan het jet­set­ten & aan het slap­ja­nus­sen was.

Voor de goe­de or­de: dat (on­juis­te) beeld van Bern­hard tij­dens & na de oor­log is een ho­ax, zorg­vul­dig ge­ma­na­ged & ge­fra­med door ko­nin­gin Wil­hel­mi­na & Bern­hard per­soon­lijk, ten­ein­de van hem een ac­cep­ta­be­le & zelfs ge­lief­de ge­maal voor de aan­staan­de ko­nin­gin Ju­li­a­na te ma­ken. Ge­zien het (on­juis­te) beeld dat ik zelf al­tijd had over die man – ter­wijl ik mij­zelf min­stens als enigs­zins ge­ïn­for­meerd be­schouw – is dat ook goed ge­lukt.

Ik ben nog maar hal­ver­we­ge in dit pracht­boek, dus hoe een & an­der zich ont­wik­kelt weet ik nog niet. Wel heb ik al ge­zien dat Ju­li­a­na tij­dens & na de oor­log zeer ver­dien­ste­lijk is ge­weest maar dat voor­al mis­ken­ning haar deel werd. Vlak na de oor­log heeft ze een ac­tie­ve rol ge­speeld in – ik doe een se­lec­tie – de ont­zui­ling van Ne­der­land, in de op­komst van het fe­mi­nis­me & in de dem­ping van de Zuid-Ne­der­land­se ka­tho­lie­ke kerk­macht. Dat dit bij­na ge­heel uit het zicht is ge­raakt is niet in de laat­ste plaats Juliana’s ei­gen ver­dien­ste. Het leek haar geen goed idee om over zich­zelf op te schep­pen ter­wijl an­de­ren zo ge­le­den had­den.

On­der­tus­sen hing me­neer B. on­ge­ge­neerd de “Gold Dig­ger” uit. Dus over Bern­hard nog even dit: toen voor Ju­li­a­na een hu­we­lijks­kan­di­daat werd ge­zocht heeft hij zich sluw in de ko­nink­lij­ke kij­ker we­ten te spe­len toen zij op win­ter­sport was. Bern­hard was een Duit­se prins (ty­pisch ge­noeg voor een land waar al­le adel na WO-1 ei­gen­lijk af­ge­schaft werd) uit een ver­armd adel­lijk ge­slacht dat op de rand van de fi­nan­ci­ë­le af­grond stond & die in Ju­li­a­na een kans zag om zijn fa­mi­lie te her­fi­nan­cie­ren. Met een ver­se ka­pi­taals­in­jec­tie van Wil­hel­mi­na & Ju­li­a­na heeft hij het fa­mi­lie­goed weer la­ten op­ka­le­fa­te­ren & tij­dens zijn hu­we­lijks­pe­ri­o­de heeft hij zijn du­re, los­se jet­set­le­ven­tje door Ju­li­a­na & de Ne­der­land­se staat la­ten be­kos­ti­gen. (In die zin leek hij op zijn land­ge­noot en schoon­va­der prins Hen­drik, prins-ge­maal on­der Wil­hel­mi­na.) Bo­ven­dien hield hij er bij­zon­der los­se ze­den op na. Ik be­grijp dat dy­nas­ti­sche hu­we­lij­ken los kun­nen staan van het (per­soon­lij­ke) sek­su­e­le le­ven van de res­pec­tie­ve­lij­ke ech­te­lie­den, maar Ber­nard maak­te het wel heel erg bont.

Ju­li­a­na dus, wat een bij­zon­der mens ei­gen­lijk in een in­ge­wik­keld tijds­ge­wricht. De­ze bi­o­gra­fie schetst een le­ven in een gou­den kooi van een da­me die haar vrij­heid wil­de. Het is te ho­pen dat het hui­di­ge hof­le­ven an­ders is dan in haar tijd, want de door­kijk­jes die dit boek daar­in biedt zijn zo­wel ver­hel­de­rend als bui­ten­ge­woon te­nen­krom­mend. & dan is er nog een bij­ef­fect van de­ze bi­o­gra­fie: je kunt die adel, de roy­al­ty, de hof­hou­ding & al die ra­re, op zelf­ver­hef­fing ge­rich­te mo­res met geen mo­ge­lijk­heid meer se­ri­eus ne­men. Mijn af­fi­ni­teit met de Re­pu­bliek & de af­schaf­fing van al­les wat met adel te ma­ken heeft – in­clu­sief de ver­bran­ding van dat suf­fe adel­stam­vee­boek – wordt met de dag ster­ker.

De hof­hou­ding: tra­di­ti­o­neel een club­je af­ge­kne­pen scherp­slij­pers rond de mo­narch dat als doel heeft de im­por­tan­tie van zich­zelf, de adel & de dy­nas­tie te be­vor­de­ren & te be­scher­men. Me­ri­tes zijn niet be­lang­rijk, ge­boor­te wel. De aper­te zelf­ver­hef­fing van de adel, op ba­sis van wat waan­idee­ën & met veel ge­weld af­ge­dwon­gen, was de ba­sis van el­ke an­ti-fe­o­da­le re­vo­lu­tie tot nu toe. Ge­zien het feit dat de adel nog be­staat zijn we met die re­vo­lu­tie nog niet he­le­maal klaar.

*) Het ge­bruik van de “&” in plaats van het woord “en” is een eer­be­toon aan Ju­li­a­na, die ik dat al le­zend door de bi­o­gra­fie heen in ver­schil­len­de brie­ven van haar zie doen. Het is een een­ma­li­ge ges­te want het leest voor geen me­ter.