Apen & Men­sen: The­o­ry of Mind

De mens heeft het ver­mo­gen om een in­schat­ting te ma­ken van wat een an­de­re mens denkt, wel­ke mo­ge­lij­ke ac­ties daar­uit kun­nen voort­vloei­en en hoe daar­op te an­ti­ci­pe­ren. De­ze vaar­dig­heid wordt aan­ge­duid als: “The­o­ry of Mind”. Tot heel re­cent werd aan­ge­no­men dat al­leen men­sen dit kunst­je be­heer­sten en dat het ons on­der­scheid­de van de die­ren. De­ze aan­na­me lijkt met ze­ker­heid ont­kracht te zijn.

Het zat al een beet­je in de pijp­lijn, maar het wordt steeds dui­de­lij­ker dat ook an­de­re pri­ma­ten de­ze The­o­ry of Mind be­zit­ten. Een in­ter­na­ti­o­naal on­der­zoeks­team van de Ky­o­to Uni­ver­si­teit in Ja­pan, het Max Plan­ck in­sti­tuut voor evo­lu­ti­o­nai­re an­tro­po­lo­gie in Duits­land en de Uni­ver­si­teit van St. An­drews in Schot­land heb­ben dat met een ex­pe­ri­ment aan­ge­toond. Het is een aan­ra­der om dit te le­zen, want het zet het door­snee-beeld van de mens als apo­the­o­se van de evo­lu­tie aar­dig op zijn kop. Dat beeld van “meest ge­a­van­ceer­de or­ga­nis­me van de evo­lu­tie” rust op het idee dat al­leen men­sen emo­ties ken­nen, dat al­leen men­sen ab­stract kun­nen den­ken en dat al­leen men­sen zich kun­nen ver­plaat­sen in een an­der en daar­naar kunnen/willen han­de­len.

Een op­mer­king tus­sen­door: vol­gens pa­le­on­to­loog Step­hen Jay Gould (1941 – 2002) is een win­ter­peen evo­lu­ti­o­nair net zo ge­a­van­ceerd als een mens.

Voor dit on­der­zoek zijn pri­ma­ten ge­bruikt waar­aan wij re­de­lijk dicht ver­want zijn: 29 chim­pan­zees, 14 bo­no­bos* en 4 orang oe­tans. Voor­al die laat­ste soort ver­vult vrij­wel ie­der­een met een ge­voel van her­ken­ning, om­dat hun ge­drag zo op dat van ons­zelf lijkt. En dat heeft een voor­deel, want het maakt de bit­te­re pil van on­ze ver­dwe­nen ego-ex­clu­si­vi­teit wel­licht be­ter te prui­men. Voor­al chris­te­nen den­ken graag dat ze iets bij­zon­ders zijn, om­dat de mens – ge­scha­pen in het even­beeld van god – nu een­maal geen aap is.

Ik was er zelf al lang uit: we zijn niet de eni­ge soort met ab­strac­tie (of emo­tie) on­der het sche­del­dak.** Ik kon me na­me­lijk al niet voor­stel­len dat er in de evo­lu­tie – toch een soort glij­den­de schaal – al­leen bij men­sen zo­iets zou ont­staan. Het oog waar­mee wij al ze­ker een mil­joen jaar naar bui­ten kij­ken is een leu­ke in­di­ca­tor; dat is on­af­han­ke­lijk van el­kaar al ze­ker drie keer ont­staan in drie ver­schil­len­de evo­lu­tie­lij­nen. Het is ook vaak mis­ge­gaan trou­wens.

Wat le­ren wij hier­van? Mis­schien iets van ne­de­rig­heid, wat een goed be­gin is van een nieu­we en be­te­re ma­nier om te­gen de bi­o­lo­gi­sche we­reld aan te kij­ken; een­tje die geen spoor van ver­nie­ling op de­ze pla­neet ach­ter­laat.

Wie nog een beet­je bij­ge­spij­kerd moet wor­den over de wer­king van evo­lu­tie – wat ab­so­luut geen the­o­rie is – kan zich hier­on­der uit­le­ven. Het film­pje ont­slaat ie­der­een van het waan­zin­ni­ge idee dat er een re­den of doel ach­ter het le­ven zit.


*) Een pri­maat met de­zelf­de soort seks­drift als de mens.…

**) Ab­stract den­ken lijkt op heel ge­a­van­ceerd voe­len. Dat geeft lucht aan het idee dat ook an­de­re soor­ten bui­ten Ho­mo Sapiens emo­ties heb­ben…

Een gedachte over “Apen & Men­sen: The­o­ry of Mind

  1. Het is in­te­res­sant om te on­der­zoe­ken op de­ze si­te of de­ze stel­ling­na­me in lijn is met wat ik hier eer­der ge­zegd heb.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *