Apen & Mensen: Theory of Mind

De mens heeft het ver­mo­gen om een inschat­ting te maken van wat een ande­re mens denkt, wel­ke moge­lij­ke acties daar­uit kun­nen voort­vloei­en en hoe daar­op te anti­ci­pe­ren. Deze vaar­dig­heid wordt aan­ge­duid als: “The­o­ry of Mind”. Tot heel recent werd aan­ge­no­men dat alleen men­sen dit kunst­je beheer­sten en dat het ons onder­scheid­de van de die­ren. Deze aan­na­me lijkt met zeker­heid ont­kracht te zijn.

Het zat al een beet­je in de pijp­lijn, maar het wordt steeds dui­de­lij­ker dat ook ande­re pri­ma­ten deze The­o­ry of Mind bezit­ten. Een inter­na­ti­o­naal onder­zoeks­team van de Kyo­to Uni­ver­si­teit in Japan, het Max Plan­ck insti­tuut voor evo­lu­ti­o­nai­re antro­po­lo­gie in Duits­land en de Uni­ver­si­teit van St. Andrews in Schot­land heb­ben dat met een expe­ri­ment aan­ge­toond. Het is een aan­ra­der om dit te lezen, want het zet het door­snee-beeld van de mens als apo­the­o­se van de evo­lu­tie aar­dig op zijn kop. Dat beeld van “meest gea­van­ceer­de orga­nis­me van de evo­lu­tie” rust op het idee dat alleen men­sen emo­ties ken­nen, dat alleen men­sen abstract kun­nen den­ken en dat alleen men­sen zich kun­nen ver­plaat­sen in een ander en daar­naar kunnen/willen handelen.

Een opmer­king tus­sen­door: vol­gens pale­on­to­loog Step­hen Jay Gould (1941 – 2002) is een win­ter­peen evo­lu­ti­o­nair net zo gea­van­ceerd als een mens. 

Voor dit onder­zoek zijn pri­ma­ten gebruikt waar­aan wij rede­lijk dicht ver­want zijn: 29 chim­pan­zees, 14 bono­bos* en 4 orang oetans. Voor­al die laat­ste soort ver­vult vrij­wel ieder­een met een gevoel van her­ken­ning, omdat hun gedrag zo op dat van ons­zelf lijkt. En dat heeft een voor­deel, want het maakt de bit­te­re pil van onze ver­dwe­nen ego-exclu­si­vi­teit wel­licht beter te prui­men. Voor­al chris­te­nen den­ken graag dat ze iets bij­zon­ders zijn, omdat de mens – gescha­pen in het even­beeld van god – nu een­maal geen aap is.

Ik was er zelf al lang uit: we zijn niet de eni­ge soort met abstrac­tie (of emo­tie) onder het sche­del­dak.** Ik kon me name­lijk al niet voor­stel­len dat er in de evo­lu­tie – toch een soort glij­den­de schaal – alleen bij men­sen zoiets zou ont­staan. Het oog waar­mee wij al zeker een mil­joen jaar naar bui­ten kij­ken is een leu­ke indi­ca­tor; dat is onaf­han­ke­lijk van elkaar al zeker drie keer ont­staan in drie ver­schil­len­de evo­lu­tie­lij­nen. Het is ook vaak mis­ge­gaan trouwens.

Wat leren wij hier­van? Mis­schien iets van nede­rig­heid, wat een goed begin is van een nieu­we en bete­re manier om tegen de bio­lo­gi­sche wereld aan te kij­ken; een­tje die geen spoor van ver­nie­ling op deze pla­neet achterlaat.

Wie nog een beet­je bij­ge­spij­kerd moet wor­den over de wer­king van evo­lu­tie – wat abso­luut geen the­o­rie is – kan zich hier­on­der uit­le­ven. Het film­pje ont­slaat ieder­een van het waan­zin­ni­ge idee dat er een reden of doel ach­ter het leven zit.


*) Een pri­maat met dezelf­de soort seks­drift als de mens.…

**) Abstract den­ken lijkt op heel gea­van­ceerd voe­len. Dat geeft lucht aan het idee dat ook ande­re soor­ten bui­ten Homo Sapiens emo­ties hebben…

Een gedachte over “Apen & Mensen: Theory of Mind

  1. Het is inte­res­sant om te onder­zoe­ken op deze site of deze stel­ling­na­me in lijn is met wat ik hier eer­der gezegd heb.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *