De Mens­heid” is po­pu­lis­ti­sche & recht­se on­zin en be­staat niet echt

Na de­ze cryp­ti­sche blik­van­ger moet ik uit­leg­gen wat ik be­doel met “de Mens­heid be­staat niet”. Ei­gen­lijk is het sim­pel. Al­le men­sen bij el­kaar noe­men we dan wel “De Mens­heid”, maar we doen dat voor zo­ver ik weet met geen an­de­re soort. Al­le chim­pan­sees bij el­kaar wor­den bij­voor­beeld niet “De Chim­pan­see­heid” ge­noemd en al­le kat­ten niet “De Kat­heid”. Ik hoef niet ein­de­loos door te gaan met an­de­re soor­ten om mijn punt te ma­ken. Ie­der­een snapt dit.

De vraag is dus lo­gisch. Waar­om heb­ben we het wel over een mens­heid? Waar­schijn­lijk om­dat we dat no­dig heb­ben en ik krijg steeds be­ter door waar­om. Het lijkt te zijn om­dat we on­ze soort – Ho­mo Sapiens – op de een of an­de­re ma­nier er­gens voor ver­ant­woor­de­lijk wil­len stel­len. Een voor de hand lig­gend is­sue is de ver­vui­ling van on­ze pla­neet. Die wordt vaak toe­ge­schre­ven aan “De Mens­heid”. Al­leen klopt het niet he­le­maal; of be­ter, he­le­maal niet. Om bij dit sim­pe­le voor­beeld te blij­ven: het zijn men­sen die de pla­neet ver­vui­len en wel men­sen met he­le spe­ci­fie­ke ken­mer­ken, zo­als “in be­zit van au­to” of “le­vend in een land met een con­sump­tie­maat­schap­pij” of “be­schik­kend over ka­pi­taal en macht”.  De reeks is even wil­le­keu­rig als dui­de­lijk. De mo­raal van mijn be­zwaar te­gen het ge­ne­rie­ke ge­bruik van de term “De Mens­heid”, is dat er veel men­sen zijn die he­le­maal niets slechts doen. Die ho­ren toch ook bij de mens­heid? Er zijn men­sen die slacht­of­fer zijn, of men­sen die he­le­maal niets te ma­ken heb­ben met de op­komst van on­ze hoog-ge­ïn­du­stri­a­li­seer­de en ver­vui­len­de sa­men­le­ving. Die dra­gen daar­voor dus ook geen ver­ant­woor­de­lijk­heid.

In die hier­bo­ven laatst­ge­noem­de ca­te­go­rie valt bij­voor­beeld ie­der­een die jon­ger is dan 18 jaar. En dat wat net iets ou­der is zit in gro­te ge­ta­le (25.000 stuks al­leen al) hier op een tech­ni­sche uni­ver­si­teit, met de rots­vas­te am­bi­tie om de we­reld te red­den van haar on­der­gang. Als ik dat al­leen al zie, hoe kan ik dan vol­hou­den dat “De Mens­heid” slecht is? En dan heb ik nog maar een na­no-voor­beeld te pak­ken, een klein deel­tje van een he­le we­reld van on­ge­twij­feld zeer be­won­de­rens­waar­di­ge am­bi­ties en doe­len die door de aan­ko­men­de ge­ne­ra­ties ge­koes­terd wor­den. Het red­den van de pla­neet is daar­bij niet het eni­ge fo­cus­punt. Een recht­vaar­di­ge­re we­reld is dat ook, naast nog een he­le­boel an­de­re cor­rec­ties op de voor­gaan­de ge­ne­ra­ties die on­ze na­ko­me­lin­gen op de rol heb­ben staan.

De Mens­heid iets aan­re­ke­nen als­of het een en­ti­teit met han­de­lings­ca­pa­ci­teit is, is on­zin­nig, ir­ra­ti­o­neel en po­li­tiek ook zeer twij­fel­ach­tig. Het is een in­di­ca­tor voor een po­li­tiek sen­ti­ment dat 80 jaar ge­le­den heel hip was in Eu­ro­pa, maar waar­van je ver weg wilt blij­ven. Het is net zo­iets als die­ren be­ter dan men­sen vin­den, wat even­eens een te­ken van een zeer recht­se en ver­wer­pe­lij­ke at­ti­tu­de is. Wil­len we een be­te­re we­reld voor al­le soor­ten die de­ze pla­neet be­vol­ken? Dan moe­ten we op­hou­den met den­ken dat er een “Mens­heid” is die ver­ant­woor­de­lijk­heid moet ne­men in plaats van “Men­sen” die dat moe­ten doen. Ver­be­ter ge­rust de we­reld, maar be­gin voor­al bij je­zelf…