Superdoei, Beste Vrind…

Een hork met een bord voor zijn kop

Een van de meest des­il­lu­si­o­ne­ren­de din­gen die je kunt mee­ma­ken is gedumpt wor­den door een “vriend” waar­mee je lan­ge tijd veel lief en leed hebt gedeeld. Voor­al als je hem net hebt hebt gehol­pen met van alles en nog wat waar­voor hij hulp nodig had. Je hebt hem jaren­lang geld, mid­de­len, onder­steu­ning, tijd, vaar­dig­he­den en vriend­schap gege­ven, en ineens ver­telt hij je dat jij geen vriend van hem bent. Na alle goe­de bedoe­lin­gen die je had, de hulp die je hebt gebo­den, de din­gen die je samen hebt mee­ge­maakt en de vriend­schap die je hebt geïnvesteerd, wordt je ineens bij de vuil­nis­bak gezet. Je doet dui­zend din­gen goed, maar deze “vriend” zet je, als hij vindt dat je iets ver­keerd hebt gedaan, gewoon de deur uit. Hij is iemand die hard straft, omdat hij vindt dat hij daar­toe gerech­tigd is. Deze vriend kent geen cre­dits. Hoe goed je ook je best voor hem doet, voor hem is het nooit goed genoeg. Hij heeft zich het recht aan­ge­me­ten ieder­een en alles om hem heen te ver­oor­de­len, waar­bij hij rech­ter, jury en beul tege­lijk is. 

Het kan erger. Deze vriend kan zich ineens tegen je keren omdat hij een slech­te bui heeft. Hij kan je dan schof­fe­ren, je in een hoek drij­ven en je klei­ne­ren, en de dag erna met dro­ge ogen ver­tel­len dat hij echt niet weet wat hij ver­keerd heeft gedaan. Dit kan gebeu­ren ter­wijl je hem net helpt met iets, een­vou­dig­weg omdat je zelf inte­ger bent en je geen belof­tes breekt. En als je er dan iets van zegt, omdat je niet slecht behan­deld wilt wor­den, dan ben jij ineens geen vriend meer. Het is een hele har­de klap in je gezicht die je dan krijgt. En die vriend, die weet zich van de dui­vel geen kwaad. Het lijkt er op, omdat hij niet door­heeft wat hij doet (of dat in ieder geval zegt), dat deze vriend ver­sto­ken is van zelf­re­flec­tie en leeft in een illu­sie waar­in hij zelf nooit iets ver­keerd doet.

Je kunt je, omdat je toch wilt begrij­pen hoe zoiets werkt, afvra­gen hoe het toch komt dat iemand een blind oog heeft voor hem eigen gedrag en niet lijkt te zien hoe lelijk hij tegen je doet. Hij kan ande­ren om hun gedrag ver­oor­de­len en afwij­zen, waar­na hij zich omdraait en ande­ren als een hond behan­deld. Je kunt dan con­clu­de­ren dat het gewoon zo is, en dat deze vriend er niets aan kan doen en dat je gewoon maar moet door­bij­ten als je hem niet in de steek wilt laten. Maar hoe lang moet je daar­in mee­gaan? Wat moet je doen met een vriend die zich zo kan mis­dra­gen, waar­van je dat al zo vaak hebt gezien, die zich nog vaker heeft afge­vraagd waar­om ieder­een bij hem weg­loopt en die maar niet begrijpt waar­om? Als zijn eigen fami­lie heeft met hem gebro­ken omdat hij ieder­een mis­bruikt, wat moet je dan nog doen?

Er zit niets anders op. Nie­mand heeft er behoef­te aan om als vuil behan­deld en gekwetst te wor­den, zeker niet door iemand die heel dicht­bij staat. Nabij­heid maakt name­lijk kwets­baar, en zodra iemand die kwets­baar­heid mis­bruikt, is de vriend­schap voor­bij. Hoe dich­ter je bij zo’n iemand staat, hoe hoger het risi­co is om een veeg uit de pan te krij­gen. En dat is weer een geijkt recept om ook die men­sen om je heen te ver­lie­zen. Een vriend mag je niet uit­schel­den, afkra­ken en mis­brui­ken. Een vriend hoort je te res­pec­te­ren (en anders­om). Als hij daar­toe niet in staat blijkt, dan houdt hij uit­ein­de­lijk geen vrien­den meer over, hoe zeer die ook van hem heb­ben gehou­den. Vriend­schap ver­eist betrouw­baar­heid, vei­lig­heid en weder­ke­rig­heid. Als dat niet wordt gebo­den, dan heeft een vriend­schap geen enke­le zin of meerwaarde.

Zelf­re­flec­tie is een lifes­a­ver. Het stelt je in staat empa­thie te heb­ben voor de men­sen om je heen en het geeft je inzicht in hoe jouw han­de­len ande­ren beïnvloedt; én hoe jouw gedra­gin­gen en dat wat je zegt ande­ren in het hart kun­nen raken. Als die zelf­re­flec­tie afwe­zig is, dan ben je eigen­lijk soci­aal ver­lo­ren. Het is psy­cho­pa­thisch en het is een defect dat – als ik de lite­ra­tuur moet gelo­ven – kan wor­den toe­ge­schre­ven aan een afwij­king in de pre­fron­ta­le kwab van het brein. Iemand die hier­mee is geze­gend, kan niet over­zien dat hij met zijn gedrag gro­te scha­de kan ver­oor­za­ken; ten­min­ste, niet als zij zelf de actor is. Anders­om, als hij zelf ook maar denkt onheus beje­gend te wor­den, ziet hij dat wel. Ster­ker nog, hij kan uiterst ver­oor­de­lend en afwij­zend zijn tegen de men­sen om hem heen en ze ver­vol­gens voor het leven afschrij­ven, maar zelf geen enke­le feed­back dul­den. Onder­tus­sen trekt hij een spoor van ver­nie­ling in zijn omge­ving en heeft hij daar geen flau­we notie van. Er is één ding dat je met zo’n vriend zeker weet, en dat is dat je een keer wordt afge­scho­ten en weg­ge­gooid. Zeker als je het hem al zo vaak hebt zien doen met ande­ren. De eni­ge moge­lij­ke con­clu­sie is dat deze vriend je heeft mis­bruikt voor zijn eigen gewin en dat hij je een gro­te schop onder je kont geeft als dank­je­wel voor de gele­ver­de diensten.

Het leven is niet eer­lijk. Je kunt een vriend heb­ben die geen res­pect voor jou of voor wie dan ook heeft. Het kan inder­daad een fysiek defect zijn, maar wel­licht ligt er ook een gebrek aan zelf­res­pect aan ten grond­slag; een eigen­schap die iemand een atti­tu­de van “mij boeit het alle­maal niet” geeft. In het geval dat ik hier beschrijf, gaat het gepaard met een des­in­te­res­se in zijn eigen over­le­ven en in dat van ande­ren, inclu­sief zijn eigen kin­de­ren. En iemand die denkt dat zijn leven niets waard is, kan zich niet druk maken om het leven van een ander (of zelfs ander­mans ster­ven). Zo’n iemand is niet in staat tot vriend­schap of lief­de. Een gebrek aan zelf­res­pect één van de meest destruc­tie­ve ken­mer­ken van iemands karakter.

Wat moet je doen met zo’n vriend? Wat doe je met iemand die je al zo vaak ande­ren hebt zien afdan­ken; zowel vrien­den als fami­lie? Wat moet je met iemand die schijn­baar geen enke­le waar­de hecht aan vriend­schap? Ik moet me ern­stig afvra­gen waar­om ik deze vriend eigen­lijk heb en wat ik voor deze vriend eigen­lijk ooit waard geweest ben. Ik moet me afvra­gen waar­om ik een vriend van hem wil zijn, want deze vriend zal nooit vriend­schap terug­ge­ven. Ik moet me afvra­gen of deze vriend niet een ver­kwis­ting van tijd is geweest. Zou ik niets meer moe­ten ver­wach­ten, om niet elke keer weer teleur­ge­steld te wor­den. Ik kan ervan uit kun­nen gaan dat deze vriend er zelf nooit een traan om zal laten. Dat heb ik al vaker zien gebeu­ren. En deze vriend is nog nooit op een soci­aal dood­von­nis terug­ge­ko­men. Het para­doxa­le aan deze vriend is, dat hij zich beklaagt over de men­sen hem heb­ben laten val­len en dat hij geen aan­slui­ting kreeg in zijn gemeen­schap, maar het is deze vriend zelf die ik al heel lang ande­ren zie ver­oor­de­len, afschrij­ven en weg­gooi­en. Deze vriend graaft zijn eigen soci­a­le graf en hij heeft dat niet in de gaten.

Deze vriend is fei­te­lijk zwak van karak­ter. Ik denk dat deze vriend voor­al zich­zelf haat en daar­om geen ech­te vriend­schap (of lief­de) voelt. Want iemand die zich­zelf haat, haat ande­ren nog meer en dat is iets wat ieder­een kan zien. Zo’n vriend zal je nooit de vriend­schap of lief­de die je hem hebt gege­ven terug kun­nen geven. 

Dus wat moet ik doen? Ik weet dat ik in mijn leven nog nooit iemand heb laten val­len, zelfs niet als ze me lang­du­rig heb­ben gekrenkt. Ik ver­geef en ver­geet en ik gooi geen men­sen weg, hoe gek, aso­ci­aal of onbe­re­ken­baar ze ook zijn. Dat zit een­maal niet in mijn aard. Maar ik kan niet meer over alle chi­ca­nes heen stap­pen en door­bij­ten, tegen beter weten in, in de weten­schap dat de vriend­schap niet weder­zijds is en dat je voor hem eigen­lijk niets waard bent.

Ik vraag me wel eens af waar hij gaat ein­di­gen. Als ik het moet afme­ten aan zijn soci­a­le suc­ces tot nu toe, dan ein­digt deze vriend alleen, gede­pri­meerd en een­zaam. Ik maak me wel eens zor­gen over hem , maar ik weet ook dat dit futiel is. Eigen­lijk is het heel erg sim­pel: hij kan niet geluk­kig zijn en lijkt dat ook niet te wil­len. hij leeft voor de ani­mo­si­teit, de con­fron­ta­ties, de haat en de strijd met de wereld. Hij is een eeu­wig slacht­of­fer met een mis­sie, en in die mis­sie heeft hij geen plaats voor vrienden.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *